DISPUTATIO QUINTA

Qua eſt

DE TYRANNIDE ROMANA.

Reſpondente RENATO LA CHARRIERE Privatenſi.

I. T vera Chriſti Eccleſia tribus præcipuè partibus conſtituitur, & totidem veluti characteribus internoſcitur, Veritate, Pietate, & Libertate, Veritate in Doctrina, Pietate in Cultu, & Libertate in Regimine: Ita falſa tribus potiſſimùm notis diſtingui ſolet, Hæreſi, quæ Veritatem evertit, Idololatria, quæ Pietatis & Cultûs puritatem corrumpit, & Tyrannide, quæ Regiminis ſuavitatem & libertatem opprimit. Quemadmodum enim Spiritus Chriſti, qui à Capite totum Corpus myſticum pervadit & vivificat, triplicem ſolet nomenclationem ſortiri à triplici, quem in nobis producit, effectu, Spiritus veritatis Joh. 14. 17. & Sapientiæ Eph. 1. 17. qui mentes noſtras illuminat ad cognitionem Veri, Spiritus Sanctitatis Pſ. 51. 13. qui corda ſanctificat & impellit ad praxim Boni, & Spiritus libertatis & adoptionis 2. Cor. 3. 17. qui homines à peccati & Diaboli ſervitute liberat, & in regiam filiorum Dei dignitatem evehit. Sic Spiritus Diaboli & Mundi, qui in falſâ Eccleſiâ regnat, tribus nominibus ſolet in Scripturâ deſignari ad exitialia ejus effecta connotanda, Spiritus mendacis, Joh. 8. 44. qui omnium errorum & hæreſium eſt author, Spiritus immundi, qui ad omnis generis ſordes nos incitat, Matt. 10. 3. & 12. 43. & Spiritus homicidæ, qui Tyrannide & ſævitiâ ubique graſſatur 1. Joan. 3. 12.

II. Hæc tria autem ita ſunt gravia & periculoſa, ut ſi unum vel alterum duntaxat in Cœtu aliquo, qui Eccleſiæ nomine gloriatur, obtineat, neceſſariò ab illo nobis ſit ſecedendum, nec ulla poſſit cum illo communio coli. Nam ſi teſtatur Apoſtolus, nullam communionem eſſe poſſe luci cum tenebris, Templo Dei cum Idolis, & Chriſto cum Belial; Quis dixerit in eâ Eccleſiâ fidelem manere poſſe, quæ vel hæreſim aliquam docet, vel Idololatriam fovet, vel Tyrannidem uſurpat? Jam ſi tria iſta ſeorſum ſingula juſtam & neceſſariam ſecedendi cauſam præbent; Quid fieri putandum eſt, quando omnia velut agmine facto ſimul concurrunt, & monſtroſum Corpus ex hæreſi teterrimâ, craſſiſſimâ Idololatriâ, & Tyrannide duriſſimâ conflatum conſtituunt; Hæc autem non ſeorſum tantùm, ſed conjunctim in Eccleſiâ Romanâ occurrere anteadi ximus, & quoad duo prima capita probavimus. Tertium nunc ſupereſt de Tyrannide, quam duriſſimam & intolerandam in Papatu vigere oſtenſuri ſumus, adeoque cum libertate Chriſtianâ planè ἀσύστατον.

III. Hoc verò ut demonſtremus, non alio opus nobis eſt Argumento, quàm ut beatum Eccleſiæ Chriſtianæ ſtatum, & libertatis, quam illi acquiſivit Chriſtus, ſuavitatem, conferamus cum triſti Eccleſiæ Romanæ conditione, & multiplici jugo, quod impoſuit ipſi Antichriſtus. Chriſtus ſanè in eum præcipuè finem venit, ut libertatem nobis acquireret; Propterea גואל noſter & Redemptor vocatur, qui duriſſimâ preſſos ſervitute liberare debuit, & Jubilæum Euangelicum promulgarre, in quo non modò datur ἄφεσις ſeu remiſſio debitorum, ἀποκατάστασις & reſtitutio hæreditatis cæleſtis, quâ in Adamo excideramus, ſed & liberatio & manumiſſio ſervorum, quæ tria fuerant Jubilæi legalis privilegia, quæ in Euangelicum potiori jure & longè nobiliori ratione quadrant. Quò pertinent verba ipſius Chriſti apud Iſa. 61. 1. 2. ubi mentio fit anni beneplaciti, in quo Unctus Domini debuit prædicare ſervis libertatem, & captivis carceris aperturam. Ut autem multiplex erat ſervitutis Jugum, quo premebamur, Servitus Legis, ſervitus Peccati, ſervitus Mortis. Lex maledictionum fulmine & rigidâ cæremoniarum obſervatione in homines regnabat; Peccatum reatu & dominio eos ſibi mancipabat. Et Mors terroribus & pœnis Tyrannidem in eos exercebat. Ita Chriſtus à triplici hoc jugo nos liberat; A Legis ſervitute, quia factus ipſe eſt pro nobis κατάρα, ut à maledictione Legis nos liberaret Galat. 3. 13. & finis ac complementum eſt Legis in juſtitiam omni credenti Rom. 10. 4. ut non ampliùs ſimus ſub Lege ſed ſub Gratia Ro. 6. 14. & mortui ſimus Legi Ro. 8. 5. & 6. Gal. 2. 29. A Peccati jugo, quia factus eſt peccatum pro nobis, ut eſſemus juſtitia Dei in ipſo 2. Cor. 5. 21. & factus in ſimilitudinem peccati & pro peccato damnavit peccatum in carne Rom. 8. 3. A Mortis imperio, quia per mortem deſtruxit eum qui habebat imperium mortis, ut liberaret eos qui metu mortis per totam vitam erant obnoxii ſervituti Hebr. 2. 14. Quod Apoſtolus admirabili brevitate complectitur Rom. 8. 2. quum Legem Spiritûs & vitæ quæ eſt in Chriſto, dixit ipſum liberâſſe à lege peccati & mortis: Nam quod Chriſtus meritò ſuô nobis acquiſivit, id ipſum Spiritûs efficaciâ nobis applicat, qui propterea diſtinguitur à Spiritu ſervitutis ad timorem, qui ſub Lege vigebat, & Spiritus adoptionis & libertatis vocatur, Rom. 8. 15. & 2. Cor. 3. 17. Hic enim ut Spiritus gratiæ nos liberat à Lege per juſtificationem, ut Spiritus ſanctitatis nos liberat à peccato per regenerationem, ut Spiritus vitæ & gloriæ nos liberat à miſeria & morte per glorificationem.

IV. Quamvis verò dulciſſima illa & verè aurea libertas, quam Chriſtus nobis attulit, ſuis limitibus circumſcribatur, & non ſit quidlibet agendi effrænis licentia, quod vellent Libertini, ſed ſuam ſemper habeat Legem & jugum cui fideles ſubjicit, ſed Legem ſuavem Chriſti & Jugum leve, Matth. 11. 18. & Galat. 2. 19. unde Apoſtolus hortatur eos, ne libertatem ad quam vocati ſunt, trahant in licentiam carnis cap. 5. verſ. 13. & Petrus ita liberos eſſe monet, ut ſint ſemper Dei ſervi 1. Pet. 2. 13. Ita tamen eos eximit ab omni peccati vinculo & nexu, ut nullo ampliùs vel Cæremoniarum legalium, vel Traditionum quarumlibet humanarum jugo ſubeſſe poſſint & debeant, ſed conſcientia ſoli Deo obnoxia, ab eo etiam ſolo pendeat, & illi ſtet vel cadat. Quò ſpectant varia illa Pauli loca, in quibus ſeriò fideles monet, ut maneant in libertate, quam acquiſivit ipſis Chriſtus, nec priſtino ſervitutis jugo denuò implicentur Gal. 5. 1. ut pretio redempti ne fiant ſervi hominum 1. Cor. 7. 23. Ne quis eos damnet in cibo & potu, vel dierum & ſabbathorum diſcrimine, vel eos præceptis oneret ne comede, ne guſta, ne tange, quaſi adhuc viverent in mundo Col. 2. 16. 20. Unde ſi quis non jugum illud priſtinum ſemel confractum revocare, ſed aliud longè gravius & intolerabilius conſcientiis imponere ſatagit; Ille nec Chriſtum tenet, vel Spiritum ejus novit, nec cum illo partem ullam habere cenſendus eſt. Quænam enim Tyranno pars eſſe poteſt cum legitimo Principe, ſervituti duriſſimæ cum dulciſſima libertate, & Synagogæ Diaboli cum Eccleſia Chriſti?

V. Hoc autem Eccleſiæ Rom. eſſe crimen pertendimus, graviſſimis adducti rationibus. Prima petitur ex Primatu Papæ, & Monarchiâ, quam in totam Chriſti Eccleſiam ut Oecumenicus Pontifex arrogat, adeò ut nulli prorſus poteſtati quæcunque tandem illa ſit, Civilis aut Eccleſiaſtica, obnoxius ſit, ne tum quidem quum officio minimè fungitur. Canone Si Papa (verba ſunt Gratiani diſtinct. 40.) ſua & fraternæ ſalutis negligens deprehenditur, inutilis & remiſſus in ſuis operibus & inſuper à bono taciturnus, quod magis officit ſibi & omnibus, nihilominus innumerabiles populos catervatim ſecum ducit primo mancipio gehennæ, cum ipſo plagis multis in æternum vapulaturos, hujus culpas iſtic redarguere præſumit mortalium nullus, quod cunctos ipſe judicaturus, à nemine eſt judicandus: & Cauſâ nonâ quæſtione tertiâ, Aliorum hominum cauſas Deus voluit per homines terminari; ſed Sedis iſtius Præſulem ſuo ſine quæſtione reſervavit arbitrio &c. Huic verò ab omni poteſtate ſic exempto, reliqui omnes abſque ullâ exceptione ſubjiciuntur; Ita ut ſubjectio iſta inter præcipuas Eccleſiæ notas recenſeatur, imò ſtatuatur eſſe de neceſſitate ſalutis. Sic enim Bonifacius VIII. in Extravag. de Major. & Obed. C. Unam ſanctam, audacter & impiè definire auſus eſt. Porrò ſubeſſe Romano Pontifici omni humanæ Creaturæ declaramus, dicimus & pronuntiamus eſſe de neceſſitate ſalutis. Imò tales volunt ejus eſſe ſententias, ut contra eas ne hiſcere quidem cuiquam liceat, apud Gratian. Cauſa 17. qu. 4. Nemini de Sedis Apoſtolicæ judicio judicare aut illius ſententiam retractare permiſſum, videlicet propter Romanæ Eccleſiæ primatum, Chriſti munere in beato Apoſtolo Petro divinitùs collatum: Et ut cumulus perficiatur impudentiæ, ſummus Pontifex aſſeritur apud Gloſſatorem in Cap. quanto perſonam habere cæleſte arbitrium, & ideo naturam rerum mutare, ſubſtantialia unius rei applicando alii, & de nullo poſſe aliquid facere, & ſententiam quæ nulla eſt, facere aliquam, in his quæ vult illi eſſe pro ratione voluntatem, nec eſſe qui ei dicat, cur ita facis? poſſe enim ſupra jus diſpenſare, & de injuſtitia facere juſtitiam, corrigendo jura & mutando, demum plenitudinem obtinere poteſtatis. Ita juriſdictionem hanc tam latè patere contendunt, ut nihil ſit in toto mundo ad Religionem pertinens, quod ex ejus nutu ac imperio non pendeat.

VI. Nec abludit communis Doctorum ſententia, qui ſupremam illam Pontificis authoritatem tanquam præcipuum Eccleſiæ fundamentum obtendere ſolent; Audiatur vel unus Bellarm. lib. 3. de Eccl. milit. cap. 12. Tenemur omnes ſub periculo æternæ mortis veræ Eccleſiæ nos adjungere & in illa perſeverare, id eſt, Capiti ejus obedire, & cæteris membris communicare. Et cap. 5. Nemo poteſt, etiamſi velit, ſubeſſe Chriſto, & communicare cum Eccleſia cæleſti, qui non ſubeſt Pontifici, & non communicat cum Eccleſia militante, &c. Imò eò uſque progreditur impietas Cardinalis ut aſſerat lib. 4. de Pontif. c. 5. Quod ſi Papa erraret præcipiendo vitia, vel prohibendo virtutes, teneretur Eccleſia credere vitia eſſe bona & virtutes malas, niſi vellet contra conſcientiam peccare, quod ſine horrore nemo pius legere poteſt. Sic Joan. de Capiſtrano de Papæ Eccleſi. authoritate, Papa Rom. ſine comparatione major eſt omnibus, nec ſuperiorem habet in terris, ſed ipſe eſt ſuper omnes, tanquam qui de cælo venit Joannes Baptiſta, verba enim illa, qui de Cælo venit ſuper omnes eſt, intelligi poſſunt de Summo Pontifice, omnia enim Petro ſubjecit Dominus, Ergo nihil excluſit, nec Imperatorem, nec Patriarchas, &c. Quò ſpectat etiam illud Nicolai Papæ in Epiſt. Nec ab Imperatore Pontificem, nec à Rege judicari poſſſe, quoniam non eſt ſervus ſupra Dominum. Poſſet hoc luculentiùs confirmari ex intoleranda Rom. Pontificis ſuperbiâ, ut ſupra πᾶν σέβασμα ſeſe efferat, non modò quod in terris nominatur, quales ſunt Reges & Imperatores, ſed & in cælis celebratur, quales ſunt Angeli & Sancti, imò & in Templo Dei ſedeat tanquam Deus, ſupremam ſibi in Eccleſia poteſtatem vindicans, & Chriſto Domino ſe æquans. Verùm quia iſta commodiùs poterunt pertractari in ſequentibus, quum de Characteribus Antichriſti ſumus diſputaturi: Sufficiet nunc Primatum iſtum & ſummam totius Eccleſiæ Monarchiam attingere, tanquam certiſſimam Tyrannidis Romanæ notam, quam fugere genuini omnes Regni Chriſti ſubditi tenentur.

VII. Non diffitemur equidem memorabilem à Chriſto, Apoſtolis cæteriſque Viris Dei, quorum operâ uti voluit ad Eccleſiam gubernandam, conceſſam eſſe poteſtatem, ut Claves Regni cælorum tum Scientia, tum Regiminis adminiſtrarent, & ligarent & ſolverent in Terris, quod ligatum & ſolutum eſſet in Cælis. Verùm eam omnem poteſtatem qualiſcunque ſit, miniſterialem tantùm eſſe & ſubalternam, non abſolutam & ſupremam contendimus, quæ Servos & Miniſtros deceat, non Dominos, ne gloria quæ Chriſto ſoli competit, & quam ut impatiens conſortis teſtatur ſe alteri dare non poſſe, in hominem mortalem & peccatorem impiè transferatur. Et ſi Rom. Pontifices intra juſtos poteſtatis iſtius & miniſterii terminos ſeſe continuiſſent, ſi claves iſtas myſticas ritè & ut par eſt ſemper tractâſſent, tum puræ doctrinæ præconio, tum ſanctæ & bene conſtitutæ diſciplinæ exercitio, debuiſſent ſanè fideles ex Chriſti præſcripto illis obtemperare; nec eorum obſequium ſine crimine detrectare potuiſſent. Verùm quum relicto miniſterio Dominium & Magiſterium ſacrilegè uſurpârunt, & qui Eccleſiam ut Virginem puram ſoli Sponſo Chriſto aptare debuerunt, ſibi ſubjicere, & infami adulterio legitimi Sponſi thorum invadere tentârunt; quum illi qui ad obſequium unius Chriſti conſcientias captivare tenebantur, ipſi ſibi mancipare auſu inaudito & planè intolerando moliti ſunt; Quis non fateatur graviſſimum eſſe Tyrannidis jugum, quod nemo ſubire poteſt, niſi qui legitimum Chriſti jugum & dominium excuſſerit.

VIII. Nam ut nihil nunc dicamus de Monarchiæ iſtius naturâ, quæ talis eſt, ut nemo mortalium tanto oneri par eſſe poſſit, multò minus quàm reſpectu Monarchiæ univerſalis in mundo, quam tamen negant dari poſſé ſaniores Politici: Si Scripturam audimus, tam procul eſt ab ullo Primatu & Monarchiâ in Eccleſia inſtituendâ, ut eam expreſsè non ſemel ut tyrannicam & Chriſto injuriam damnet. Cur enim aliàs Chriſtus diſcipulis de Primatu contendentibus, tam ſollicitè omne dominium interdixiſſet? Luc. 22. 23. 24. Reges Gentium dominantur eis, & qui poteſtatem habent in eas benefici vocantur, Vos autem non ita, ſed qui maximus eſt inter vos, ſit ſicut minimus, & qui princeps eſt, ſicut qui miniſtrat. Cur Petrus tam expreſsè vetat Paſtores, ἵνα μὴ ὡς κατακυριεύειν τῶν κλήρων 1. Pet. 5. 3. Cur Paulus ſe non dominari fidei Corinthiorum teſtatur, ſed ſervum eſſe ipſorum propter Chriſtum 2. Cor. 1. 24. Cur inter miniſteria ſacra, Paſtores quidem & Doctores poſt Apoſtolos & Euangeliſtas; at nec Papam nec Cardinales recenſet, 1. Corint. 12. Ephef. 4. 11.? Cur toties idem unicum eſſe Dominum 1. Corinth. 8. 6. unicum Caput Eccleſiæ, Ephef. 1. 22. & cap. 4. verſ. 15. declarat? Et ſanè ſi eidem Regno duo non poſſunt dari Monarchæ vel coordinatè vel ſubordinatè, citra evidentem contradictionem. Si unum Corpus duo capita habere nequit, niſi ſit monſtroſum, Quis dixerit in Regno Eccleſiæ duos eſſe Reges, & duo in Corpore hoc myſtico Capita?

οὐκ ἀγαθὸν πολυκοιρανίη εἷς κοίρανός ἔστω, εἷς βασιλεύς.

Nech uic incommodo remedium afferri poteſt per σοφὸν φάρμακον Capitis Primarii & Secundarii, injuriam fore Chriſto, ſi Papa diceretur Caput primarium, & quoad internam poteſtatem; ſed poſſé dici optimè Caput ſecundarium cum Chriſto & ſub Chriſto, quemadmodum non ſit injuria Regi, ſi dicatur Prorex eſſe Caput Regni ſub Rege, quin potiùs ejus augetur gloria, quia ſemper Rex præſumitur eſſe nobiliori modo Caput. Nam primò diſtinctio eſt ἀσύστατος, ſiquidem qui Caput dicit & quidem ſupremum, dicit eo ipſo primum, quod ſupra ſe ſuperius non agnoſcit, nec unquam viſum nec auditum, Corpus unum bene conſtitutum duo habere capita, unum primarium, alterum ſecundarium. 2. Falſò etiam ſupponitur, Papam dici Caput quoad externam directionem; cùm internam etiam poteſtatem ſibi vendicet, leges ferendi conſcientiæ obligativas, ut poſtea dicetur. 3. Exemplum quod affertur de Rege & Prorege, ad rem non facit, quia licèt poſſit à Rege Prorex vel Præfectus conſtitui, qui Regis nomine gubernet, nemo tamen dixerit eum Regem poſſé vocari, & ſi quis ex ſubditis Regem appellet & ſalutet, vel ſi Regis nomen & authoritatem ipſe ſibi vendicet, tantum abeſt ut toleretur, quin potiùs ut reus Majeſtatis damnabitur. Ita poſſunt in Eccleſia Rectores & Miniſtri à Chriſto conſtitui, qui ſub eo Eccleſiam gubernent; ſed immanis fieret Chriſto injuria, ſi honorem Regis & Capitis ſoli Chriſto debitum invaderent. Uno verbo cùm Chriſtus ſit Monarcha, Caput & Sponſus Eccleſiæ, qui profitetur ſe illis affuturum ſemper; nec Vicarium nec Socium ferre poteſt, ſic enim Monarcha non eſſet μόνος, & Corpus eſſet biceps, & Sponſus admitteret thori ſocium, quod non eſt ferendum. Unde Gregorius I. titulum Pontificis Oecumenici ceu Antichriſtianum & omnino Tyrannicum deteſtabatur epiſt. 38. ad Johannem Conſtantinopolitanum l. 6. epiſtol. Ego fidenter dico, quia quiſquis ſe univerſalem Epiſcopum, vel Sacerdotem vocat, vel vocari deſiderat, in ſua elatione Antichriſtum præcurrit.

IX. Cùm verò maximum ſit Primatûs iſtius momentum, utpote à quo tota Religio Romana pendet, tantæ Authoritatis procul dubio leve non debet eſſe fundamentum. Sed licèt magno molimine paſſim urgeatur, facilè tamen obſervare eſt, aquam ipſis hac in parte hærere, nec invenire quomodo Noſtris ſatisfaciant, quum tanti Principatûs, quem Papa ſibi ſumpſit, petunt ex Verbo Dei fundamentum. Imò non obſcurè colligi poteſt moleſtiſſimam Pontificiis ſemper viſam fuiſſe quæſtionem, quam declinare ſubinde conati ſunt, quia ſatis intelligebant authoritatem iſtam nullâ divinâ inſtitutione ſubnixam, nullo legitimo ſultam eſſe argumento. Unde Paulus III. coacto Concilio Tridentino, Legatos ſuos præcipuè de hoc articulo monuerat, ne unquam quacunque de cauſa ad diſputationem Papæ veniretur, ut patet ex hiſt. Conc. Trid. l. 2. Et Pius V. inſtaurato hoc Concilio, ſubito metu perculſus fuit, ne authoritas Pontificia in diſcrimen veniret, ſi de eo diſceptaretur; adeò ut de Concilio inhibendo non ſemel cogitaverit, niſi à tam damnoſo conſilio dimoveri ſe paſſus fuiſſet, ut refert Ill. Thuanus Tom. 2. l. 32. ad ann. 1561.

X. Scio ſubinde afferri ad malæ cauſæ præſidium decantatiſſima Chriſti ad Petrum verba Matth. 16. 18. Tu es Petrus & ſuper hanc Petram ædificabo Eccleſiam meam &c. Quaſi hinc clariffimè conſtet, Petrum non modò fuiſſé à Chriſto conſtitutum Eccleſiæ fundamentum, ſed etiam Principem & Monarcham cum Succeſſoribus ſuis. Verùm nihil vanius & falſius hoc figmento. Primò quia perperam & gratis ſupponitur Petram, de qua Chriſtus loquitur, eſſe ipſam perſonam Petri; Cùm variis rationibus demonſtrari queat, non poſſé nec debere hoc ad Petrum ipſum referri, 1. quia Petra hic expreſsè diſtinguitur à Petro, σὺ εἶ Πέτρὸς καὶ ἐπὶ ταύτῃ τῇ πέτρᾳ; At ſi Petrum voluit deſignare, cur non eandem vocem retinet, ſed aliam diverſi generis uſurpat? Nec obſtat quòd Syriacè loquutus ſit Chriſtus, apud Syros autem כיפא promiſcuè uſurpari & pro Petro & pro Petra, ſine generis mutatione: Nam licèt Chriſtus Syriacè loquutus ſit, & eâ linguâ Petrus & Petra eodem ſono efferantur, notum tamen non idem ſervari genus; nam quum ponitur pro lapide fœmininum eſt, quum pro perſona maſculinum; Adde quòd Matthæus Græcè ſcribens, non tam ſollicitè diſtinxitſſet inter Πέτρον & πέτραν, niſi ad exprimendam Chriſti mentem, ne quis Petrum talem Petram eſſe arbitraretur, ſed ab ea Petra Petrum fuiſſe denominatum conſtaret. Ut verò non poteſt idem eſſe nomen & denominatum, Ita nec Petra nomen, unde Petrus denominatur, poteſt idem eſſe cum ipſo. Aug. tract. 124. in Joh. Eccleſia fundata eſt ſuper Petram, unde Petrus nomen accepit, Non enim à Petro Petra, ſed Petrus à Petra; ſicut non Chriſtus à Chriſtiano, ſed Chriſtianus à Chriſto vocatur. Secundò Petrus non poteſt eſſe Petra, de quâ hic agitur, quia pars eſt & membrum Eccleſiæ, quæ ſuper eum eſt ædificanda, unde vel ſuper ſe ipſum ædificaretur, vel debet à Petra diſtingui. Tertiò firmiùs adhuc hoc ipſum colligitur ex natura rei quæ hic promittitur, ædificatione ſcilicet Eccleſiæ; At cùm Paulus teſtetur 1. Cor. 3. 11. nullum aliud fundamentum poni poſſé præter Chriſtum, hoc in Petri perſonam ſine ſacrilegio transferri non poſſet. Quartò nullus melior interpres dari poteſt ipſo Petro, qui hoc non ad ſe, ſed ad ſolum Chriſtum refert primæ 1. Pet. 2. 4. 5. Nec obſtare poteſt pronomen demonſtrativum ταύτῃ, ſuper hanc petram, quod videtur referendum ad proximè antecedens, ut ſit poſitum loco relativi, ut vult Maldonatus, quaſi dixiſſet, Tu Petra es, ſuper quam ædificabo Eccleſiam meam. Nam primò non eſt neceſſe, paulo antè eam Petram fuiſſé nominatam ab ipſo Chriſto, ſed ſufficit de ea fuiſſe jam factum ſermonem; ut omnino factus fuit, ſi Petra ad confeſſionem Petri, vel ad Chriſtum quem confeſſus erat, referatur. Deinde quis neſcit iſtiuſmodi pronomina non ſemper ad proximè & immediatè præcedens, ſed aliquando ad remotius referri, quando rei natura hoc exigit? Vide Act. 2. 22. 25. & 3. 15. 16. 2. Theſſal. 2. 8. 9. Ita licèt hoc referamus vel ad Chriſtum, vel ad Confeſſionem & Fidem Petri, nihil inde coacti exurgit, ſed ſenſus optimè fluet, maximè ſi addimus, in nomine Petri Petram poſſé dici includi, quaſi Chriſtus dixiſſet, Tu diceris Petrus à me Petra, ſuper quam ædificabo Eccleſiam meam. Nec novum eſt relationem fieri aliquando ad vocem in præcedente aliqua dictione latentem, ut Joh. 8. 44. de Diabolo loquens Chriſtus ὅτι ψεύδης ἐστὶ καὶ ὁ πατὴρ αὐτῦ, quid αὐτῦ? nempe τῷ ψεύδους, quod latet in voce ψεύδης. Quid ſi dicamus pronomen hoc non ſumendum eſſe ἀναφορικῶς, ſed δειικτικῶς de loquentis perſona? quomodo Joh. 2. 19. ſolvite templum hoc Chriſtus dicit ſuum corpus indicando, vel palmâ pectus percutiendo, Domino noſtro vocem ſuam geſtu adjuvante. Sic potuit Chriſtus ſe ipſum deſignando dicere, ſuper hanc Petram, à qua tibi nomen Petri inditum, ad ſignificandam firmitatem tuam in fide, & operam in Euangelii miniſterio olim præſtandam, ædificabo Eccleſiam meam; quod commodè interpretatur Auguſtinus ſuper me, inquit, ædificabo te, non me ſuper te.

XI. Atque hinc jam patere poteſt, quid per Petram deſignare voluerit Spiritus S. nimirum ipſum Chriſtum, quem ore confeſſus fuerat Petrus, & quem corde crediderat, qui verè eſt πέτρα ἀσάλευτος & rupes ſeculorum, contra quam nec venti tentationum, nec fluctus decumani perſecutionum mundi quicquam poſſunt, ut ſæpiſſimè eo nomine venit in Scriptura, Deutero. 32. 4. Pſal. 18. Iſa. 26. 4. Matth. 7. 24. Atque ita facilè conciliantur variæ Veterum ſententiæ ſuper hoc argumento. Quidam de Chriſto ipſo exponunt, ut Auguſtinus de verbis Domini ſecundùm Matth. Sermon. 13. Super hanc Petram quam confeſſus es, ſuper hanc Petram quam cognoviſti dicens, Tu es Chriſtus Filius Dei vivi, ædificabo Eccleſiam meam, quod confirmat alibi ſæpius, Tract. 124. in Joh. & de Trinitate lib. 2. cap. 17. Retract. lib. 1. cap. 24. Ambroſius Serm. 85. Rectè ergo quia Petra Chriſtus, Simon nuncupatus eſt Petrus, ut qui cum Domino fidei ſocietatem haberet, cum Domino haberet nominis Dominici unitatem, ut ſicut à Chriſto Chriſtianus, ſic à Petra Chriſto Petrus Apoſtolus vocaretur. Hilar. de Trinit. lib. 2. Unum ergo eſt immobile fidei fundamentum, una hæc felix Petra Petri ore confeſſa, Tu es Filius Dei vivi. Sic Theodoretius in Pſal. 47. Hieron. ad Matth. cap. 7. Alii de confeſſione & fide Petri, Chryſoſt. in h. l. ἐπὶ ταύτῃ τῇ πέτρᾳ τ8τέστι τῇ πίστει τῆς ὁμολογίας, ſuper hac Petra id eſt fide confeſſionis. Theoph. pariter αὕτη ἡ ὁμολογία, ἣν ὡμολόγησας, θεμέλιον μέλλει εἶναι τῶν πιστευόντων, hæc confeſſio, quam confeſſus es, fundamentum erit credentium. Hilarius 6. de Trinit. Super hanc igitur confeſſionis Petram, Eccleſiæ ædificatio eſt. Quod omnium optimè exponit Baſilius Seleuciæ in h. l. Hanc confeſſionem cum nominaſſet Chriſtus Petram, Petrum nuncupat eum, qui primus illam eſt confeſſus, donans illi hanc appellationem, tanquam inſigne & monumentum hujus confeſſionis; hæc enim eſt revera pietatis petra, hæc ſalutis baſis, hic fidei murus, hoc veritatis fundamentum, fundamentum enim aliud nemo ponere poteſt præter id quod poſitum eſt Jeſus Chriſtus. Sic Iſidor. Peluſi. lib. 1. epiſt. 235. Cyrill. lib. 4. Dial. cum Hermia. Theod. lib. 2. in Cant. Licèt verò verbis differant, ſenſu tamen & reipsâ conveniunt duæ iſtæ ſententiæ, & ut loquitur Auguſtinus, locutionum fuit diverſitas, non ſententiarum; Sive enim ad Confeſſionem & fidem referamus cum Chryſoſtomo; Sive ad rem vel perſonam confeſſione deſignatam, Chriſtum ſcilicet ut Auguſtinus & alii, res eodem redit; quia neque confeſſio, neque fides per ſe conferunt ad ædificationem Eccleſiæ, niſi metonymicè ratione objecti, nimirum Chriſti, quem amplectuntur. Imò ſi qui ex Patribus ad Petrum referunt, non tam attendunt ejus perſonam, quàm fidem & doctrinam, quæ ſæpe in Scriptis eorum metonymicè Petrus dicitur, quæ fuit & eſt hodieque, ac ſemper erit firmiſſimum Eccleſiæ fundamentum.

XII. Nec ſic ſentiunt tantùm Patres, ſed quamplurimi nec ignobiles ex Adverſariis, quorum alii de Chriſto, alii de fide & confeſſione Petri Petram interpretantur, Lyranus, ſuper hanc Petram, quam confeſſus es, id eſt ſuper Chriſtum. Gloſſa interl. Petram exponit Chriſtum in quem credis. Et ordinaria, Petrus à me Petra, ita tamen ut mihi retineam dignitatem fundamenti, Tu ſuper me ordinabis lapides multos. Sic Cardinalis de Alliaco, Joan. Arboreus Theoſoph. lib. 5. cap. 5. Pererius in Danielem cap. 2. ubi docet Chriſtum lapidem dici, tum ob alias rationes, tum quia eſt Petra, ſuper quam eſt fundata Eccleſia, &c. & huc pertinet illud vulgatum.

Petra dedit Petro, Petrus diadema Rodolpho.

Alii malunt ad fidem & confeſſionem Petri referre; Gloſſa ordi. Decretorum diſtinct. 19. Capite Ita Dominus, Et ſuper hanc Petram, Per hanc diſtinctionem non credo Dominum aliud demonſtrâſſe, quàm hæc verba, quæ Petrus reſpondit Domino, quum dixit, Tu es Chriſtus Filius Dei vivi, quia ſuper illo articulo fidei fundata eſt Eccleſia, ſuper ſeipſo fundavit Dominus Eccleſiam. Sic Adrianus I. in Epiſt. ad Epiſcopos Galliciæ & Hiſp. quæ eſt in Actis Concilii Francofurtenſis, ſuper hanc Petram quam confeſſus es, & à quâ vocabuli ſortitus es dignitatem, ſuper hanc ſoliditatem fidei Eccleſiam meam ædificabo; Joannes de Turre Cremata de ſumma Eccleſiæ lib. 2. cap. 10. Eccleſia eſt fundata ſuper Petram id eſt fidem Chriſti, &c. Sic Dionyſius Carthufi. in h. l. Gorranus, alii, & præcipuè Ferus, qui optimè loci ſenſum reddit, Et hoc claret, quod Chriſtus Eccleſiam ſuam non ſuper Petrum aut quemcunque alium hominem ædificavit, alia igitur Petra inquirenda eſt, Petra ergo primariè Chriſtus eſt, Cui tota Eccleſia ſuperædificata eſt. Deinde quia per veram fidem Chriſto conjungimur & ſic quodammodo petraſcimus, ſi ſic loqui licet; Et ipſa igitur fides Chriſtiana & veritas Euangelica firma & inconcuſſa petra illa eſt, ſuper quam Chriſtus ædificavit Eccleſiam ſuam.

XIII. Duo præcipuè huic ſententiæ opponuntur. Primum, Chriſtum de re futura loqui ædificabo. At non ædificanda erat aut ædificari tunc cœperat Eccleſia, ſed fuerat jam olim ædificata; Itaque ita loquutum eſſe, quia nondum conſtituerat Petrum fundamentum. Verùm nihil hic eſt quod nos morari debeat: Nam ita ædificata erat jam Eccleſia ſuper Chriſtum, ut adhuc ædificanda eſſet in poſterum, & quidem peculiari ratione, non ut Eccleſia particularis Judaïca, qualis fuerat antea, ſed ut Eccleſia Chriſtiana Catholica per totum orbem diſperſa, quæ poſt Pentecoſtem demum propriè cœpit ædificari miniſterio Apoſtolorum. Potuit ergo in futuro loqui Chriſtus, etſi de Petro non cogitaret. Imò ex hypotheſi Adverſariorum non conſtituendus erat tantùm in fundamentum Eccleſiæ, ſed ex verbis, Tu es Petrus, expreſſè jam conſtituebatur de præſenti.

XIV. Alterum, Quòd poſita iſtâ ſententiâ nihil hic Petro ſingulare tribuatur: cùm tamen verba Chriſti apertè hoc videantur connotare; nam in præmium eximiæ quam ediderat confeſſionis ſtatim addit, Et ego dico tibi, Tu es Petrus &c. quaſi diceret Tu me Chriſtum confeſſus es, Et ego viciſſim pro illa tua libera confeſſione hoc tibi repono, Tu es Petrus &c. At ſi Petra de Chriſto intelligitur, quid hoc ad Petrum attinet, quænam merces propria Petro rependitur, quis honor defertur? Sed fruſtrà hoc urgetur. Primò quia Petrus non ſuo tantùm, ſed & aliorum nomine reſpondet, in ſignum & argumentum unitatis fidei omnium; Ut Chriſtus non Petrum ſolum, ſed omnes interrogaverat, Et vos quemnam dicitis eſſe me? v. 15. Ita reſponſio Chriſti quæ additur ad omnes ſpectat, ratione doctrinæ communis & æqualis Apoſtolatûs, quaſi diceret, In vicem confeſſionis quam edidiſti, Tibi viciſſim dico, quòd, ſicut cognomen Petri tibi impoſui in ſignum firmitatis fidei quam tibi daturus ſum, & Apoſtolatûs ad quem te voco, faciam ut doctrina iſtius fidei à te prædicata, ſit fundamentum Eccleſiæ meæ, & authentica ac θεόπνευστος veritas, ad quam cæteræ omnes doctrinæ componi debent. Secundò licèt daremus, Chriſtum aliquid ſingulare Petro promittere, An propterea dicendum eſſet, illum conſtitui Monarcham & Caput Eccleſiæ? Nonne ſatis magna Petro rependitur merces pro edita confeſſione, quòd beatus prædicetur, quòd Petri nomen ei inditur ad præſignificandam ipſius in fide conſtantiam, Luc. 22. 32. & fidelem quam in Euangelii Miniſterio præſtiturus erat operam, quòd Doctrina ejus Eccleſiæ fundamentum ſtatuitur, quòd claves Regni cælorum illi promittuntur; An verò tot tantaque privilegia ita ſunt exigua, ut nihil retributum Petro dici poſſit, niſi Monarcha Eccleſiæ conſtituatur; Scio hoc etiam ad ſingulare Petri privilegium à quibuſdam Viris doctis noſtr. Tertull. lib. de Pudic. cap. 21 referri, quòd primus Eccleſiæ Chriſtianæ fundamenta jecerit, tum inter Judæos Act. 2. 14. tum inter Gentes Act. 10. 34. & 15. 7. atque eatenus dici ædificandam Eccleſiam ſuper ipſum, quia primus omnium hoc efficere debuerit & ut ſcitè Tertullian. primus clavem imbuit. Quo ſanè ſenſu aliquid ſingulare Petro præ cæteris tributum eſſet, ſed quod ad Succeſſores ejus, ſi qui eſſent, utpote merè perſonale, pertinere non poſſet. Verùm licèt facilè concedam, hanc prærogativam Petro conceſſam fuiſſe; neſcio tamen an commodè ex iſto loco adſtrui poſſet, ubi agitur non tam de fundatore & Architecto, qui ædificium debet inſtruere & fundamentum jacere, quàm de fundamento ipſo, cui debet ſuperſtrui; Nec unquam ſimilis locutio vel apud ſacros vel apud profanos Authores facilè invenietur, in quo domus ſuper Architectum ædificata legatur, quamvis ſæpe hic vel ille dicatur domum ædificâſſe & fundamenta ejus jeciſſe. Nec locus qui affertur ex Apoc. 21. 14. ubi nomina Apoſtolorum dicuntur inſcripta duodecim fundamentis Civitatis, hoc evincit, vel qui petitur ex Eph. 2. 20. ubi Eccleſia dicitur ſuperſtrui fundamento Prophetarum & Apoſtolorum. Nam, ut jam ſuprà inſinuavimus, hoc non ad perſonas, ſed ad doctrinam referendum eſt, quaſi dicat Apoſt. fidem Epheſiorum niti authoritate utriuſque Teſtamenti, ut explicat Juſtinianus, & doctrinâ tum Prophetarum tum Apoſtolorum; id enim de perſonis Prophetarum intelligi non poſſé, ſatis ex ipforum commigratione ad Deum conſtat. At Moſem & Prophetas adhuc habemus, ut ait Abraham ad epulonem Luc. 16. quia eorum doctrina libris Veteris Teſtamenti conſignata nunc etiam locum obtinet, unicum autem dicitur fundamentum quoad conſenſum & doctrinam, quamvis multiplex ſit quoad perſonas.

XV. Quamvis verò daremus, quod non concedimus tamen, hanc Chriſti promiſſionem ad Petri unius perſonam reſpicere, ne ſic quidem evincerent Adverſarii, Pontifici hoc jus competere, quandoquidem longiſſimè diſtat à Petro Papa, nec ab illo ad iſtum ulla poteſt duci conſequentia. Nam, ut nunc non dicamus non poſſé Succeſſorem ejus cenſeri, cùm incertum ſit an Petrus Romæ fuerit, imò graviſſimis argumentis demonſtrari poſſet, ſi id nunc ageremus, Petrum Romam nunquam vidiſſe. Quis non videt privilegium quod hic Petro confertur, ſingulare eſſe quod ad alium extendi nequit? vel munus Apoſtolicum reſpicere, quod extraordinarium fuit, & proprium perſonis Apoſtolorum, adeoque ἀδιάδοχον, ut enim illi ſoli θεόπνευστοι fuerunt, & infallibiles in doctrinâ; Ita ſoli potuerunt fundamentum eſſe Eccleſiæ reſpectu doctrinæ.

XVI. Porrò licèt Claves Petro dicantur traditæ, non inde ſequitur, Principem & Monarcham conſtitutum fuiſſé Eccleſiæ. Primò quia claves ſunt miniſterii, quæ dantur Oeconomis & Servis, 1. Cor. 4. 1. qualis fuit Eliakim Iſ. 22. 20. Non claves Dominii, quæ dantur Regi & Principi, quo ſenſu Chriſtus dicitur Apoc. 3. 7. habere clavem Davidis qui claudit & nemo aperit, & qui aperit & nemo claudit. Secundò Claves iſtæ non ſoli Petro fuerunt datæ, ſed in perſona Petri unitatis ſignificandæ gratiâ, ut Veteres obſervârunt, omnibus Apoſtolis, imò & ſingulis Eccleſiæ Miniſtris, unde quod hic Petro vindicatur, aliis promittitur, Matth. 18. 18. Amen dico vobis, quæcunque ligaveritis in terris, ligata erunt in cælis, & Joan. 20. 23. Quorum remiſeritis peccata remittuntur eis; quorum retinueritis retenta erunt. Quod attinet verò Triplex paſce. Joan. 21. 15. &c. illi à Chriſto commiſſum, nullum primatum vel dominium poteſt conferre, ſed tantùm ejus miniſterium confirmat, & trinæ abnegationi, in quam lapſus fuerat, triplicem opponit amoris ſtipulationem, triplicemque in munus reſtitutionem, ut paſceret cum cæteris, non præ cæteris, inter cæteros ut ſocius, non ſupra cæteros ut Monarcha. Ex quibus, ne diutiùs in hoc argumento immoremur, colligitur clariffimè, Petrum nullum ſibi vindicare potuiſſe principatum vel Primatum in Eccleſia. Quòd ſi Primatus aliquis illi tribuendus venit, quo ſenſu primus vocatur, Matth. 10. 2. & ſæpe à Patribus Princeps Apoſtolorum, eſt tantùm Primatus ordinis, vel Primatus honoris & exiſtimationis propter dotes eximias, quibus præditus erat, quo ſenſu Jacobus & Joannes cum ipſo vocantur columnæ, Gal. 2. 9. & præcipuè ob zeli ardorem & θερμότητα, quâ impulſus ſæpe primus inter Apoſtolos & omnium nomine Chriſto reſpondebat: Sed non fuit Primatus Authoritatis vel Juriſdictionis, de quo diſputamus, & quem Tyrannicum eſſe meritò ſtatuimus.

XVII. Ex hoc porrò Primatu varia Pontificiæ Tyrannidis Capita exurgunt, ſed Tria iſta præ cæteris, Quòd in Imperatores & Reges poteſtatem ſibi arroget. Quòd in animas & conſcientias ſibi jus competere credat. Quòd in Corpora & facultates hominum ſibi omnia licere putet. Et ut de Regibus dicamus primùm, Quis neſcit Rom. Epiſcopos, qui per multa ſecula ſubjecti fuerant Imperatoribus, cadente Imperio Romano, per ejus ruinas gradum ſibi feciſſe ad id dignitatis faſtigium, quod formidabiles & tremendos eos reddidit Principibus & Regibus Terræ, eatenus ut poſtquam locupletati fuerunt eorum liberalitate, hanc retulerint ipſis gratiam, ut intolerandâ ſuperbiâ ſuper ipſos Caput extulerint, & ſcelere inaudito eorum colla impiè premere & ſibi ſubjicere auſi ſint. Nam ut nunc nihil dicamus de Oſculo pedum, quod ad morem Rom. Imperatorum invexerunt ſuperbiſſimè, ut in Concilio Rom. ſancitum ſub Gregorio VII. teſte Baronio ad ann. 1076. Nihil etiam de contumeliis innumeris Regibus & Imperatoribus ſæpiùs illatis, ut quod refert Matthæus Paris de Henrici II. Angliæ Regis flagellatione, & quod ab aliis narratur de Frederico Ahenobarbo, cui ad pedes Alexandri III. provoluto Venetiis ad obtinendam Othonis filii captivi libertatem, ſuperbiſſimus Pontifex cervicem pede premens, hæc dicitur intonâſſe, ſuper aſpidem & baſiliſcum ambulabis, & conculcabis Leonem & Draconem, ad quem Fridericus, Non tibi, ſed Petro hoc dictum eſt, regeſſit Papa & mihi & Petro. Hæc geſta ſunt anno C. 1177. referente Beſſarione apud Baronium, Stellâ de vitis Pontificum, Hieronymo Bardi Florentino, qui de rebus Venetis Italicè ſcripſit accuratiſſimè & hiſtoriam hanc fuſè deſcribit, in exemplum ſcilicet humilitatis Apoſtolicæ. Sed iſta exigua ſunt præ poteſtate, quam ſibi arrogant in Cæſarum & Regum coronas & vitam, quaſi penès ipſos ſit Reges deponere & Solio deturbare, Regna transferre vel prædæ exponere, Subditos fidelitatis juramento exſolvere, aliaque id genus quamplurima præſtare, quæ Principum Majeſtati & ſecuritati ſunt pernicioſiſſima. Ne verò tantum crimen gratis videamur impingere Adverſariis, paucis oſtendamus, hoc non modò præcipuorum Doctorum inter ipſos calculis, imò & variis Conciliorum Decretis, & Pontificum placitis eſſe ſancitum, ſed etiam exemplis nimis multis teterrimis confirmatum.

XVIII. Papam poteſtatem habere Reges exauthorandi, & ſubditos à fidelitatis juramento liberandi, adeò communiter receptum eſt inter ipſos, ut Bellarminus, Baronius, Perronius hanc vocem eſſe pertendant totius Eccleſiæ Catholicæ, & Bellarminus in præfatione libri adversùs Barclaium vocet eam Cauſam univerſæ Eccleſiæ, & ſententiam Eccleſiæ Catholicæ, quam etiam magnâ Authorum nube confirmat. Concilium Lateranenſe ſub Innocentio III. anno 1215. hæc expreſsè habet, Si Dominus temporalis monitus terram ſuam purgare ab hæretica pravitate neglexerit, per Metropolitanum, & Comprovinciales Epiſcopos Excommunicationis vinculo innodetur; Si ſatiſfacere contemprit intra annum, ſignificetur hoc Summo Pontifici, ut intimos ejus vaſſallos ab ejus fidelitate denunciet abſolutos, & terram exponat Catholicis occupandam. Lugdunenſe pariter ſub Innocentio IV. Fridericum II. Imperio ſpoliat. Huc pertinent Dictatus Papæ Gregorii VII. inter quos iſti etiam recenſentur, Quod ſolus uti poſſit Imperialibus inſigniis. Quod ſolius Papæ pedes omnes Principes deoſculentur. Quod unicum eſt nomen in mundo, Papæ videlicet. Quod illi liceat Imperatores deponere. Quod à fidelitate iniquorum ſubjectos poſſit abſolvere. Et Canones varii, præſertim Gelaſii, Alius item Romanus Pontifex Zachariam Regem Francorum, non tam pro ſuis iniquitatibus, quàm pro eo quod tantæ poteſtati erat inutilis, à Regno depoſuit, & Pipinum Caroli Imperatoris Patrem in ejus locum ſubſtituit, omneſque Francigenas à juramento fidelitatis abſolvit, &c. Et Gregorius VII. Rom. Synodo Præſidens, Nos Sanctorum Anteceſſorum noſtrorum ſtatuta tenentes, eos, qui excommunicati fidelitate aut ſacramento conſtricti ſunt, Apoſtolica authoritate à juramento abſolvimus, &c. Et Canoniſtæ eò uſque progrediuntur, ut ex Papa Regem faciant, & ex Regibus totidem Vaſſallos & ſubditos Papæ. Licèt verò Bellarm. videatur non uſquequaque probare hanc Canoniſtarum ſententiam, tamen hanc Papæ in Reges Poteſtatem fortiter adſtruit, & variis Doctorum Teſtimoniis confirmat, Italorum, Gallorum, Hiſpanorum, Germanorum, Anglorum, quorum loca legi poſſunt in libro contra Barclaium, quibuſ addit, Si hæc non eſt Eccleſiæ Catholicæ vox, ubi obſecro eam inveniemus? & ſi eſt, ut veriſſimè eſt, qui eam audire contemnit, ut Barclaius fecit, an non ut Ethnicus & Publicanus, & nullo modo Chriſtianus habendus erit? Si non habet Pontifex Summus poteſtatem in terris diisponendi de temporalibus, uſque ad depoſitionem Principum eorum, qui vel ipſi hæretici ſunt, vel hæreticis quoquomodo favent, Cur in editione hujus Canonis nullus ex tanto numero reclamavit? Cur ne unus quidem, ex tot Imperatorum, & Regum Oratoribus mutire auſus fuit? Nondum videlicet paraſiti Principum temporalium exorti fuerant, qui ut regna temporalia ſtabilire videantur, regnum æternum iis, quibus adulantur, eripiunt. Jeſuitæ ſanè omnes, ut præcipua Papatûs columina pedibus eunt in eam ſententiam. Imò ſi quis eam negare ſuſtineat, eo ipſo in hæreſim incurrere pertendunt. Schulkenius pro Bellarmino contra Barclaium, hæreticum vel certè erroneum eſt & temerarium dicere, Pontificem ut Pontificem, & ex jure divino non habere poteſtatem privandi Principes ſeculares ſuo Principatu, quando id bonum ſpirituale, ſive ingens neceſſitas exigit. Idem & Leſſius tuetur, Eudæmono-Johannes in Epiſt. monitoria ad J. Barclaium rotundo ore pronunciat, ſine controverſia non Bellarmini modò, ſed Pauli etiam Summi Pontificis & Catholicorum omnium judicio hæreſim eſſe. Bellarm. in Reſponf. ac Apol. pro Juram. pag. 638. Probabimus in hoc eodem juramento non agi de ſola civili obedientia, ſed agi de fide Catholica, & paulò pòſt, Quæritur abnegatio fidei Catholicæ, & ut obediatur homini contra obedientiam Dei. Perronius multus eſt in hoc capite probando in Cœtu Ordinum Regni anno 1615. ubi itum eſt in eam ſententiam, reclamantibus Delegatis Populi, Papam poſſe adimere Regna, & Regem exauthorare. Conſule pag. 600. 602. 620. 621. 634. opuſculorum. Plura poſſent Jeſuitarum teſtimonia afferri huc pertinentia ex Azorio in Inſtit. Moral. Avila de Cenſuris, Becano in Controverſia Anglicana, Clari Bovarfcii aut Scribanii Amphitheatro. Jo. Oſorio, Jo. Mariana, Eman. Sà, Salmerone, Valentia, & aliis non paucis, qui Papalem Monarchiam mordicus defendunt. Stapletonis verba Controv. 3. de primar. ſubjecto poteſtatis Eccleſ. q. 5. art. 2. expreſſa ſunt: In caſu peccati mortalis, & maximè hæreſis, potiſſimum, quando in publicum aliquod & magnum Eccleſiæ detrimentum vergit; Rom. Pontifex, tanquam ſupremus Eccleſiæ Paſtor, ad Eccleſiæ conſervationem, & punire quoſvis Principes poteſt, & ſi rei neceſſitas exigat, regno privare.

XIX. Papæ autem poteſtatem competere Reges deponendi, variis ex cauſis cenſent, quales ſunt crimen hæreſeos, Bell. de R. P. lib. 5. cap. 7. Non licet Chriſtianis tolerare Regem infidelem vel hæreticum, ſi ille conetur pertrahere ſubditos: at judicare an pertrahat ad hæreſim, pertinet ad Pontificem. Bannes in 2. 2. q. 12. art. 2. §. circa ult. Concl. Eccleſia non tantùm privat dominio in ſubditos Principes apoſtatas perfectè, verum illos, qui lapſi ſunt aliquo pacto in hæreſim. Tolerantia hæreticorum, & negligentia in iis exſcindendis. Grego. IX. Decr. lib. 5. tit. 7. cap. 16. Abſolutos ſe noverint à debito fidelitatis dominii, & totius obſequii, quicunque lapſis manifeſtè in hæreſim aliquo pacto quacunque firmitate vallata tenebantur adſtricti. Hinc Excommunicationis contrahit pœnam, qui cum Excommunicato communicat Cauſ. 11. q. 3. Excommunicationis contrahit pœnam, qui excommunicatis communicat. Raymundus in ſumma lib. 1. tit. de hæret. ſ. 7. Judex vel poteſtas ſecularis, non ſolum propter hæreſim ſuam, ſed etiam propter negligentiam contra hæreſim extirpandam, poteſt non ſolum excommunicari ab Eccleſia, ſed etiam deponi. Quo pertinet Decretum Concilii Lateranenſis, Si Dominus temporalis, &c. de quo theſi præcedenti. Inutilitas, inſufficientia, ignavia, ætas ad regendum inepta, prodigalitas, & aliæ id genus, quarum cognitio ad ſolum Pontificem pertinet, Bannes in 2. 2. q. 10. Art. 10. 4. Concl. Quando utendum ſit hac poteſtate, relinquitur ejus dominio vel judicio, & Bellarm. lib. 5. de R. P. cap. 7. Pontificis eſt judicare, Regem eſſe deponendum, vel non. Imò tantam eſſe ejus poteſtatem pertendunt, ut etiam ſine culpa poſſit Regna transferre. Bozius lib. 17. de ſignis Eccleſiæ, In quo eluceſcit authoritas Papæ, qui poteſt juſtis de cauſis, vel ſine cauſa, ab aliis in alios jura maxima, qualia ſunt imperii, decreto ſuo transferre.

XX. Nec verbis tantùm dira hæc Tyrannis ſancita fuit; ſed exemplis innumeris confirmata. Referunt Pontificii Scriptores ad perpetuam Pontificis ſui gloriam, Gregorium II. parte imperii mulctâſſe Leonem III. Imperatorem; Zachariam depoſuiſſe Childericum Francorum Regem, & Pipinum in ejus locum ſubſtituiſſe; Leonem III. Imperium à Græcis ad Romanos tranſtuliſſe; Gregorium VII. Henricum IV. Imperatorem depoſuiſſe, aliumque eligi juſſiſſe; Innocentium III. Othonem IV. & Innocentium IV. in Concilio Lugdunenſi Fridericum II. ab Honorio III. excommunicatum depoſuiſſe, ut teſtatur Bellar. de Rom. Pontif. l. 5. c. 8. Notum etiam quid Julius II. adversùs Ludovicum XII. tentaverit, quo pacto ei Imperium abrogârit, & Galliam interdicto ſubjecerit, cui tamen Rex, Optimatum Regni & Epiſcoporum conſilio ſtrenuè ſe oppoſuit, imò ſuperatis Alpibus ad Ravennam delevit copias Papæ, juſſitque cudi nummos aureos, qui etiamnum videntur cum hoc elogio in ambitu, Perdam Babylonis nomen. Idem Julius circa idem tempus Regnum Navarræ Johanni Albretano ademptum dedit Ferdinando Caſtiliæ Regi, qui regnum illud invaſit non alio jure, quàm quia ſic viſum eſt Pontifici. Sed ne præterita refricemus tempora, Quis neſcit Henricum III. Galliæ Regem, diris Papalibus à Sixto confoſſum, fidem ſubditorum, mox & vitam amiſiſſe nefandâ Jacobi Clementis Dominicani manu? Et Henricum IV. ad quem conſanguinitatis jure Regni ſucceſſio pertinebat, declaratum fuiſſe inhabilem ad ſuccedendum in Galliæ Regnum? Ad quod quando pervenit, diræ Papales in eum repetitæ ſunt à Gregorio XIV. Sed Curia Parlamenti, quæ tunc Turone agebat, Pontificalem Bullam juſſit manu Tortoris publicè cremari an. 1591. & ſolemni Senatuſconſulto Bullæ Papales declarantur abuſivæ, ſeditioſæ, impiæ, & impoſturis plenæ.

XXI. Licèt verò hoc jam ſit in ſe inauditum & intolerandum, longè gravius tamen & dirius animadvertet, qui ad tam injuſtæ poteſtatis triſtiſſima effecta reſpexerit. Hoc enim ſemel poſito, Papam ſibi arrogare poteſtatem deponendi Reges, transferendi coronas, ſubditoſque à juramento fidelitatis liberandi; nemo non videt ſpontè ſequi, Pontifices non improbare talium Regum neces, imò eos morti addicere. Nam qui poteſtatem ſibi vindicat Regem de Solio deturbandi, eo ipſo ſtatuit poſt latam ſententiam deſinere eſſe Regem, & ad privatos redigi: Quòd ſi retinere dignitatem velit, non poſſe niſi per vim & latrocinium, tanquam Tyrannum & uſurpatorem. Tales autem hoſtes publicos generis humani haberi, & jure poſſe à quolibet occidi; Quia In reos Majeſtatis & publicos hoſtes, omnis homo miles eſt, ut ait Tertullianus. Ita qui vult Regem pelli è Regno; vult quoque eum occidi, ſpoliat enim eum eâ authoritate, quæ vitam ejus tuetur & ſacram facit. Unde Papa Urbanus Cano. Excommun. declarat eos pro homicidis non habendos, qui excommunicatos occiderint. Suarez. lib. 6. de fi. c. 4. Incipit eſſe tyrannus in titulo, quia non eſt legitimus Rex; quippe ideo occidi poteſt, ut Emanuel Sà notat in verbo Tyrannus, Occupantem tyrannicè poteſtatem, quiſque de populo poteſt occidere, ſi aliud non ſit remedium, eſt enim publicus hoſtis. Quod ſolidè demonſtrat Rex magnæ Brittanniæ in libro contra Cardinalem Perronium. Poſſent huc congeri, ſi id nunc ex profeſſo ageremus, innumera, ipſos etiam inter Pontificios teſtimonia, qui immenſæ iſtius poteſtatis quam Pontifices ſibi arrogant, injuſtitiam, & perniciem demonſtrant; inter quos eminent Barclaius, Widringtonus, Budæus de Aſſe lib. 4. Carol. Molinæus contra parvas datas, Joannes Tilletus, Claudius Fauchetius de libertate Gallicana, Petrus Pithæus, Antonius Hotomannus, Joann. Aventinus, Joannet Cuſpinianus, Duarenus lib. 1. de Sacra eccleſia miniſteriis & benef. cap. 4. Et quotquot adversùs Jeſuitas ſcripſerunt ſuper hoc argumento. Nec omittenda varia Arreſta Curiæ Pariſienſis, & aliarum, quæ hanc Pontificum tyrannidem atro lapillo notant, eatenus ut Pontificem tanquam Regni hoſtem, rebellium fautorem, & immanis ac deteſtandi parricidii contra Henricum III. patrati reum damnent, verba ſunt Thuani lib. 101. Eodem Senatuſconſulto Gregorius ſe pro Pontifice hujus nominis XIV. gerens, publicæ pacis, Unionis Eccleſiæ Catholicæ Apoſt. Rom. Regis Regnique hoſtis, Conjurationis Hiſpanicæ princeps, rebellionis fautor, immanis deteſtandi & inhumani parricidii per proditionem contra Henricum III. Chriſtianiſſimum & verè Catholicum Regem patrati reus declaratur. Idem li. 114. refert Orationem Præſidis Forgeti, qui teſtatur errore veluti projectas in Regnum ſicas, quibus digladiarentur inter ſe cives. Inde pernicioſa de Regno ad prædam exponendo & exteris prodendo agitata conſilia, ab his initiis deteſtandam conjurationem contra Chriſtianiſſ. & verè Catholicum Regem Henricum III. initam cœpiſſe, ipſumque tandem abominando parricidio occiſum. Inde flammam, ſanguinem, cædes, ſacrilegia latrocinia, vim publicam, immanitatem, monſtra, prodigia, & malorum iliadas miſerum regnum jam ſeptennium integrum exercere. Nec ſine cauſa ita ratiocinabatur, ſciebat ſcilicet ex Bulla Pii IV. editâ anno 1558. Reges & Principes, quos pro hæreticis habere voluerit Pontifex, eo ipſo abſque aliquo Juris aut facti miniſterio ſuis Regnis & Ducatibus privatos exiſtere, Regnaque, Ducatus, Dominia, & bona publicari, & eſſe juris & proprietatis eorum, qui illa primò occupaverint, ſi in ſinceritate fidei & unitate Sacræ Romanæ Eccleſiæ ac ſub Romano Pontifice obedientia fuerint &c. Imò & interficere licere, Cùm ex Directorio Inquiſitorum p. 3. hæreticos propriâ authoritate capere, ſpoliare ac interficere liceat, &c. Quod autem de hæreticis dicitur, Idem & de Excommunicatis ſtatuitur, Cano. Excomm. ſupra citatô. Hanc ſanè Jeſuitarum eſſe mentem, quorum ſecta nullam ſæviorem in Reges & Principes eſſe, non modò exemplis, ſed & teſtimoniis quamplurimis probari poſſet, ſi id nunc ageremus; ex quibus clarè pateret, tantorum ſcelerum vel Authores vel approbatores fuiſſe, adeoque rotundo ore eos non ſemel pronuntiare, non modò licitam, ſed & juſtam eſſe eorum Regum necem, qui à P. R. excommunicati & Regno privati fuerunt, & Pontificem id juris in ipſos habere. Videatur Mariana li. 1. de Rege & Regis inſtitutione c. 6. & 7. Bellarminus in Barclaium c. 7. & l. 5. de R. P. c. 8. Baronius ad an. 800. ſ. 10. Suarez. li. 6. adversùs Regem M. Britanniæ c. 4. & alii non pauci.

XXII. Hanc verò communem & receptam apud ipſos eſſe ſententiam non ſemel agnovit Curia Pariſienſis, & apertè teſtata eſt; quando reſtitutioni Jeſuitarum apud Regem intercedebat, ut Thuanus refert variis in locis, & imprimis libro 132. ubi Harlæus Jeſuitas oſtendit, votum univerſale, & doctrinæ capita ſecum conſentientia omnes habere, ut præter Pontificem ſuperiorem nullum agnoſcant, eique fidem & omnimodam obedientiam præſtent, idque fixum & ratum credant, Pontificem poteſtatem habere Regis extra communionem Eccleſiæ ponendi; Regem autem excommunicatum tyrannum eſſe, & ſubditos contra eum impunè inſurgere, ipſorum unumquemque, qui vel minoribus Eccleſiæ Ordinibus ſit initiatus, quodcunque crimen admiſerit, in læſæ Majeſtatis crimen non poſſé incurrere, quippe qui minimè ſint ampliùs Regis ſubditi, nec juriſdictioni ejus ſubjecti. Ita Eccleſiaſticos per illorum doctrinam à ſæculari poteſtate eximi, manus cruentas licere impunè ſacroſanctis Regibus afferre. Hoc eos & libris editis aſſerere, & eorum qui contrà ſentiunt rectam ſententiam damnare &c. Sorbona non ſemel impiam iſtam doctrinam damnavit, imprimis in Cenſura Propoſitionem Santarelli circa Regum à Pontificibus depoſitionem & ejus cauſas, anno 1626. 4. April. Facultas improbavit & damnavit doctrinam his propoſitionibus, & horum capitum corollariis contentam, tanquam novam, falſam, erroneam, Verbo Dei contrariam, Pontificiæ dignitati odium conciliantem, Schiſmati occaſionem præbentem, ſupremæ Regum authoritati à Deo ſolo dependenti derogantem, Principum in fidelium & hæreticorum converſionem impedientem, Pacis publicæ perturbationem, Regnorum, Statuum, Rerumque publicarum everſionem, ſubditos ab obedientia & ſubjectione avocantem, & ad factiones, rebelliones, ſeditiones, & Principum parricidia excitantem.

XXIII. Hoc verò Exempla nimis multa Regibus funeſtiſſima teſtata ſunt ſæpiùs. Præter ea quæ antea notata ſunt, quid non dici poſſet de ferali tragœdiâ à Gregorio VII. Hildebrando dicto, in Henricum IV. Imperatorem inchoatâ, & ab ejus ſucceſſoribus continuatâ; de Victore III. Urbano II. & Paſchali III. eò uſque ut proprios filios in Patrem, ab ipſis excommunicatum & diris devotum armarint, qui perſequi ipſum crudeliter non deſtiterunt, donec miſerè periret, corpore ipſius per quinquennium inſepulto manente in cellâ quâdam ædis deſertæ, Pontifice id ſepeliri vetante, ut referunt Sigonius lib. 9. & Krantzius lib. 5. Quid de Alexandri III. in Fridericum Imperatorem latâ excommunicatione? De Friderici II. gravibus certaminibus cum Honorio III. Gregorio IX. & Innocentio IV. qui anathematibus illum feriendo, & ab Imperio deponendo, funeſtiſſima bella in Italia & Germania excitârunt, in quibus longo tempore omnia ſeditionibus, cædibus, & furoribus immanibus repleverant? Quid de Ludovici Bavari optimi Imperatoris duriſſimis perſecutionibus à Johanne XXII. Benedicto XII. Clemente VI excitatis, qui eum tanquam hæreticum & ſchiſmaticum diris devotum Imperio ſpoliarunt, Status ejus in prædam expoſuerunt, hoſtes adversùs illum intus & foris ſuſcitârunt, atque ita efferunt tandem, ut violentâ morte interiret? Denique quid non referendum eſſet de Pontificum fulminibus & diris adversùs Reges Galliæ ſæpiùs vibratis, ut Bonifacii VIII. adversùs Philippum Pulchrum, Benedicti XIII. adversùs Carolum VI. Julii II. adversùs Ludovicum XII. & aliorum id genus, quæ memorare longum nimis foret?

XXIV. Sed ne vetera repetamus quæ ſunt innumera, ſufficiat obiter notâſſe, quod ſeculo præterito & hoc noſtro præſtitum ſit tam à Gregorio XIII. Sixto V. & Gregorio XIV. qui nihil omiſerunt ad perdendum Henricum III. & IV. & Regnum evertendum. Nota eſt Bulla Fulminatoria Sixti V. adversùs Henricum Borbonium Regem Navarræ, & Principem Condæum lata anno 1585. in qua uterque tanquam Sectarii & in errorem relapſi, Sectariorum fautores ac defenſores publici & manifeſti, divinæque Majeſtatis rei, & fidei Catholicæ hoſtes proſcribuntur, & Navarrum quidem omni jure, quod in Navarræ Regno ſibi competere contendit, & ea parte, quam nunc occupat, ſimul & Benearni Principatu excidiſſe: Condæum autem & utriuſque Succeſſores omnis Principatûs & poteſtatis jure in præſens & in poſterum pariter excidiſſe, indignoſque eos eſſe & eorum Succeſſores, qui in ullum Principatum, & ſpeciatim Regnum Franciæ ſuccedant, hâc ſententiâ pronunciatur, Subditique obſequii ſacramento ſolvuntur, &c. Notum fulmen depoſitionis ab eodem in Henricum III. vibratum ob cædem Cardinalis Guiſiani, quod Regis parricidium à Jacobo Clemente Monacho Dominicano paulo poſt eſt conſequutum anno 1589. Parique conatu, ſed diſſimili eventu Henricus IV. poſt Pontificis excommunicationem fauciatus eſt à Jacobo Caſtello Jeſuitarum alumno anno 1594. & anno 1610. à Ravalliaco Jeſuitarum itidem pullo nefariè occiſus, qui horrendâ iſtâ doctrinâ imbutus, Pontificem poſſé excommunicare Principes, Subditos ſolvere ſacramento fidelitatis, Reges tyrannos, quibus non placeret Novatorum excidium, hos inſidiis, ferro, veneno petere, non permiſſum tantùm, ſed & laudabile, ſcelus iſtud execrandum perpetrare non dubitavit. Poſt Pii V. diras, Elizabethæ Reginæ cædes ſæpe, ſed fruſtrà tentata eſt. Nec mitius actum cum Rege Jacobo ejus Succeſſore in conjuratione ſulphurea anno 1605. in qua cuniculis actis ſub Palatio Weſtmonaſterii, ubi Parlamentum congregari debuit, & pulvere nitrato oppletis, parum abfuit, quin Rex cum Familia Regia, & totius Regni flore funeſtiſſimè uno ictu periret, niſi Deus clementiſſimus hoc infernale conſilium maturè ſatis detexiſſet, de qua Thuanus ita loquitur lib. 135. Conjuratio omnium, quæ noſtri & priſci ævi temporibus memorantur, conſilio, audaciâ, immanitate maximè admirandâ, nam fando ubique acceptum, & famâ ad poſteros transmiſſum, multos Principes fraude caſos, Reſpublicas inſidiis petitas fuiſſe: At nulla tellus, nulla ætas tale conſpirationis monſtrum unquam aluit, in qua Rex cum Regina, Parentes cum omni ſobole, Ordines totius Regni, totum denique Regnum, & in eo innumeri innocentes, ut paucorum furioforum libidini litaretur, uni exitio uno momento diſtinarentur &c. Quæ omnia conſectaria eſſe impii dogmatis de ſupremâ Papæ Poteſtate in Reges, non eſt obſcurum, quod ibidem Illuſtriſſimus Præſes rectè obſervat. Quàm verò iſtiuſmodi ſcelera non diſpliceant Pontificibus, exemplum memorandum habemus in Sixto V. Pontifice, in Oratione ejus habitâ in Conſiſterio Papali anno 1589. ſuper cæde Henrici III. excuſâ Luteriæ anno 1590. apud Nicolaum Nivellium & Rollinum Theodoricum cum approbatione Doctorum, ubi factum Clementis Operi aſſumptæ à Domino carnis, & reſurrectionis ejuſdem myſterio, ab Habacuco Vate prædicato, propter magnitudinem & rei admirationem confert, & ſub finem judicat Regem indignum his officiis, quæ Imperatoribus & Regibus exhiberi ſolent, quippe S. Scripturæ authoritate prohiberi, ne quis pro eo, qui in peccato ad mortem, hoc eſt in Spiritum S. admiſſo, quale Regis peccatum fuit, moritur, preces faciat, & Orationem ſuâ claudit, Propter hæc & ſimilia manifeſta impœnitentiæ indicia, decrevimus pro ipſo non eſſe celebrandas exequias, &c. Thuan. lib. 95. Quod ſi ſeriò animadvertere vellent Reges & Principes, viderent, quantum è re ſua eſſet, ſeſe maturè jugo iſti iniquiſſimo ſubducere, & Papam res ſuas habere jubere, ut tutiùs & ſecuriùs vivere poſſent. Sed ad alia nunc pergamus, & oſtendamus in Animas & Conſcientias eandem Tyrannidem non unâ ratione obtinere.

XXV. Primò quis non gravem Tyrannidem agnoſcat in eo, quòd, cùm Scriptura S. ſit Fax veritatis, Pabulum vitæ, Teſtamentum Patris, Contractus fœderis nobiſcum à Deo initi, Semen regenerationis, & Epiſtola Dei ad nos, quæ in eum finem data eſt, ut ſedulâ & jugi meditatione legatur & inveſtigetur, Pſal. 1. 2. Joh. 5. 39. Col. 3. 16. Ita ſeverè tamen ejus lectio interdicitur Populo, ut nefas ſit vel Scripturam domi habere, vel legere. Quod enim olim Pius IV. Regulâ 4. conſilio Parochi permiſiſſe videbatur, ut Bibliorum verſorum lectio quibuſdam concederetur, Clementis VIII. obſervatione revocatur; ut merum fucum eſſe videas; quo ſimplicioribus imponitur, dum negat ullum Epiſcopis vel Inquiſitoribus hoc concedendi poteſtatem fieri, imò illam iis jam antè ſublatam fuiſſe: nec alia ratio prætexitur, quàm quod vernaculâ linguâ libet ſit exaratus; ſceil. fraudi Chriſto eſt, ſi populariter loquitur. O miſeros, qui lucem fugiunt, vitam horrent, cibum calcant, quorum princeps cura eſt Verbum Domini ejicere, Clypeum fidei piis eripere, & Lucernam ſub modium reponere. Sed mirari deſine tam audax facinus; Ut fures oculos ante petunt lucemque priùs extinctam cupiunt, quàm ſcelus ſuum perpetrent: Ita boni iſti viri Verbi facem ſurripiunt, ut faciliùs regnare poſſint in tenebris, & peſtiferam luem diſſeminare. Quàm horrendum verò illud, quòd ſacratiſſimus iſte veritatis Divinæ Codex, immota fidei regula & canon, conſolationis fulcrum, non modò proſcribitur impiè, ne in oculos hominum veniat, ſed, horreſco referens, ardentibus rogis ſæpiùs addictus eſt. Hic ſcilicet honor eſt, quô Divina Chriſti Oracula afficiuntur, hoc medium, quô errantes in viam reducere ſatagunt, & fidem ipſis ſuadere conantur! quaſi Scriptura ſalutis magiſtra hæreticæ peſtilentiæ vehiculum eſſe poſſet. Licèt autem nonnulli videantur in alia omnia ire, lectionem Scripturæ Sacræ non improbantes, & Verſionem ejus in lingua vernacula adornantes; Quantas tamen turbas excitârit noviſſima Janſeniſtarum Novi Teſtamenti Verſio, nemo eſt qui neſciat, & ſi quid de rigore illo quidam remittunt; certum eſt tamen non omnibus placere, & in pluribus locis, ut in Italia, Hiſpania, & alibi, idem interdictum ſeveriſſimè obſervari.

XXVI. Unde nihil mirum jam videri debet, ſi nihilo mitiùs aliorum Scripta tractentur. Longum eſſet impias eorum artes hic perſequi, ſed qui eas cognoſcere voluerit, adeat Indices Expurgatorios varios antehac editos, & noviſſimum, qui in lucem prodiit Madriti anno 1667. ubi immanis Inquiſitorum audacia in corrumpendis doctiſſimis & piiſſimis quibuſque, quà veterum quà recentiorum lucubrationibus, patet. Eò quippe proceſſit furor, ut in ipſos libros, non ſecus ac in veritatis Profeſſores agatur, non ratione, ſed manu, non ſtylo, ſed ferro, non ſcriptis, ſed proſcriptionibus. Pacem enim nullam putant, niſi vaſtitatem fecerint, damnant quia oderunt, oderunt quia ignorant, & malunt neſcire, quia odiſſe volunt, quàm id ſcire, quod, ſi ſciant, odiſſe non poterant, ut ſcitè de Ethnicis loquebatur Tertullianus, metuunt ſcilicet, ne Lux veritatis Ægyptiacas tenebroſaſque artes & prodat & perdat. Ideo quicquid inerat maſculi & ſinceri in omnium gentium generumque Scriptoribus, quicquid Tyrannidis ſuæ ſævitiam, Superſtitionis fœditatem, & Curiæ Rom. corruptionem perſtringebat, conſilio ſanè audaciſſimo, ſed conſultoribus peſſimo, novacula ſua & falce expurgatoria præcidere auſi ſunt. Nemini parcitur; Alii in totum arcentur & damnantur, & fronti inuſto cauterio nigrum præfigitur Theta; Alii, ut dubiæ & ſuſpectæ fidei, obelo interpunguntur. Alii cum expurgatione permittuntur, ut nihil jam vel Patres vel Scriptores alii loquantur, quod non ſapiat ad Papæ palatum. Et ne quis putet hæc ab iis clàm fieri, & in occulto, ut incautos decipiant, juxta vetus illud ſi non caſtè, ſaltem cautè, apertè agunt & tanquam de re bene geſta gloriantur. Teſtem habemus omni exceptione majorem, Auguſtinum Venetiis apud Juntas excuſum in quarto, anno 1584. qui penès nos eſt, in quo qui editioni præfuerunt, teſtantur in ipſa libri inſcriptione, ſe præter locorum multorum reſtitutionem ſecundum collationem veterum Exemplarium, curâſſe removeri illa omnia, quæ fidelium mentes hæreticâ pravitate inficere poſſent, aut à Catholica Orthodoxa fide deviare. Eâ verò ſpecie plagia qualibet, furta, & corruptelæ obvolvi poſſunt, ne poſthac Patres quicquam ampliùs Rom. Curiæ moleſtum ſonent.

XXVII. Sed tempus eſt, ut ad Poteſtatem νομοθετικὴν tranſeamus, in qua ſæviſſimam etiam Tyrannidem in animas exercet Eccleſia Romana. Cùm enim Chriſtus ſe unum Doctorem & Legiſlatorem eſſe profiteatur, penès quem ſervandi & perdendi poteſtas eſt poſita Jac. 4. 2. qui ſolus proinde imperium habet in animas, & à cujus nutu pendere debemus: Iſti novos & quidem à Chriſto inſtitutos pertendunt eſſe ſe Nomothetas, qui non modò conſtitutionibus Eccleſiaſticis proſpiciant, ut omnia decenter & ordine fiant in Eccleſia, quod ad omnes legitimos Eccleſiæ Rectores pertinet ex mandato Pauli 1. Cor. 14. 40. Sed qui infallibiles ſe jactent, & jus ſibi arrogent Leges ferendi conſcientiis, quæ pro neceſſario & vero Dei cultu ingeruntur, quaſi maxima Religionis & pietatis pars in earum obſervatione ſita ſit. Longum eſſet earum catalogum texere, & vanitatem ac impietatem deſcribere; Sed quis non videat jugum eſſe ἀβάστακτον, quod conſcientiis imponitur, & quô miſerè torquentur?

XXVIII. Ut verò ex innumeris unam vel alteram tantùm attingamus; Quis ad Confeſſionis auricularis inſtitutum attendere poteſt, quô quiſque adultus baptizatus tenetur ſemel ſaltèm in anno peccata omnia ſua cum omnibus eorum circumſtantiis confiteri in autem Sacerdotis, ut eorum remiſſionem obtineat; qui non fateri cogatur gravem eſſe conſcientiarum carni ficinam, Tyrannidis & rapacitatis Pontificiæ organum, arcana Principum & familiarum rimandi machinam, & ſcelerum ac impuritatum ſcholam? Quis Vota Monaſtica expendit, qui idem Tyrannidis jugum non animadvertat, non modò dum nemini licet ſacris operari, niſi qui volens nolens cælibatûs legem ſibi impoſuerit, ſed & dum tanta iſtius voti neceſſitas creditur, ut capitale ſit illi renunciare, & tanquam votifragi traducuntur, qui libertatem Euangelicam amplectuntur, cùm tamen in turpi voto mutandum ſit decretum, & ſatius ſit matrimonium, quod inter omnes eſt τίμιον Heb. 13. 4. contrahere, quàm uri 1. Cor. 6. 9.? Quis denique tot Feſta, Jejunia, Vigilias, & Cæremonias, partim ex Ethniciſmo, partim Judaiſmo derivata, quibus conſcientiæ velut graviſſimo onere premuntur, & tantùm non opprimuntur, intuetur, qui intolerandam hanc Tyrannidem non defleat; Conquerebatur ſuo tempore Auguſti. Epiſt. 119. ad Janua. quòd neglectis Dei præceptis, tam multis præſumptionibus plena eſſent omnia, ut graviùs corriperetur, qui per octavas ſuas terram nudo pede tetigerat, quàm qui mentem vinolentiâ ſepelierat; Conquerebatur Eccleſiam, quam Dei miſericordia liberam eſſe voluit, ſervilibus oneribus ſic premi, ut tolerabilior fuerit conditio Judæorum. Si hoc ſeculo ſanctus ille Vir vixiſſet, quibus querelis deplorâſſet eam, quæ nunc in Eccleſiam invecta eſt, ſervitutem? Si vidiſſet innumeris illis ritibus, partim ineptis & inutilibus, partim impiis & falſis, omnibus ſanè fictitiis & merè humanis, totum Dei cultum corrumpi.

XXIX. Sed gravius hoc eſt longè & intolerabilius, quòd non modò Leges iſtæ feruntur conſcientiis, ſed & tanto rigore urgentur, ut Legis divinæ violatio nihil videatur eſſe præ illarum transgreſſione. Et ſanè quis neſcit, longè majorem reatum apud Sacrificulos Pontificios contrahere, qui carnem die Veneris guſtaverit, quàm qui linguam blaſphemam adversùs Deum extulerit? Qui auricularem confeſſionem anno vertente prætermiſerit, quàm qui nequiſſimam vitam in totum annum produxerit? Qui votivam peregrinationem non perſolverit, quàm qui in promiſſis omnibus fidem fefellerit? Qui Idolum ſine honore præterierit, quàm qui homines contumelioſè tractaverit? Qui ſacris operans, legitimo ſe copulaverit matrimonio, quàm qui mille ſordibus corpus fœdârit? Qui non demurmurâverit certis horis, & ad globulos, certa ſine ſenſu verba, quàm qui legitimam orationem animo nunquam conceperit; Quid eſt irritum facere propter ſuas traditiones Dei præceptum, ſi hoc non eſt; Quum obſervationes mandatorum Dei frigidè tantùm & perfunctoriè commendantes, ſuorum exactam obedientiam non minus anxiè urgent, quàm ſi totam pietatis vim in ſe continerent; Quum divinæ Legis violationem levibus ſatiſfactionum mulctis ulciſcentes, unius ſui Decreti vel minimam offenſionem nullâ leviore pœnâ plectunt, quàm carcere, exilio aut gladio. Sic cæleſtia Dei Oracula vileſcunt præ verbis hominum, & Lex ſummi Numinis mandatis infirmorum mortalium poſtponitur.

XXX. Plura poſſent afferri iſtiuſmodi, quibus ſævâ tyrannide in Conſcientias Roma graſſatur; Unde non mirum ſi in Corpora etiam ſæviat, & Imperium ſuum ferro & flammis, aliiſque injuſtiſſimæ violentiæ mediis ſtabilire conetur. Nec obſcura ſunt ejus rei documenta. Quis enim ambigendi locus eſſe poteſt, poſtea quæ ſuperiori ſeculo & hoc noſtro contigerunt? Conſultantur Martyrologia, & evolvantur Annales rerum à tribus ſeculis geſtarum, & clariùs hoc conſtabit, quàm ut probatione indigeat. Nam ut nihil nunc dicamus de Joh. Wiclefo, qui ante 300. annos auſus eſt Romæ bellum palàm indicere, & cujus, immani crudelitate, quadrageſimo demum poſt mortem anno, cremata ſunt oſſa Oxoniæ. Nihil etiam de Johanne Huſſo, & Hieronymo Pragenſi, qui violatâ publicâ fide Conſtantiæ ex Pſeudo-Synodi decreto, execrabili perfidiâ, non tantùm duriſſimo carcere aliiſque tormentis vexati ſunt, ſed & vivi ſunt uſtulati circa ann. 1416. Nihil de pluribus aliis ex diverſis Orbis terrarum Regionibus divinitùs ad inſtaurandum Chriſtianifmum ſelectis Martyribus. Quis neſcit quot & quantæ perpetratæ fuerint cædes, non paucorum, ſed innumerorum fidelium: Quàm immanes contra Albigenſes, Waldenſes, Lolhardos, Lutheranos, Reformatos, ſeſe Erroribus & Tyrannidi Eccleſiæ Romanæ opponentes, ſuſcitatæ perſecutiones, editæ ſtrages, & carnificinæ horrendæ in præcipuis Europæ Regnis & Provinciis? Horret animus cogitare & recenſere proſcriptiones, exilia, carceres, bella, lanienas, & ſæviſſima tormenta, quibus in fideles Chriſti ſervos, & Chriſtianorum myriadas ſævitum eſt, non alia de cauſâ, quàm quia conſcientiam Idololatriæ crimine polluere detrectabant, & characterem Beſtiæ, vel admittere nolebant, vel ampliùs ferre. Vidit hoc nimium & ſenſit, proh dolor! Hiſpania, Italia, Gallia, Anglia, Germania, Belgium, & totus penè Orbis Chriſtianus. Clamat adhuc tot innocentium ſanguis, quô non urbes modò, ſed & campi toti maduerunt. Sed præſtat hæc ſilentii ſipario tegere, quàm ea referendo infandum renovare dolorem. Utinam verò hæc fuiſſent tantùm, nec noſtra ætas, noſtrum hoc ſeculum triſtiſſima iſtiuſmodi vel vidiſſet jam, vel videret etiamnum exempla. Sed Satan antiquum ſemper obtinet; Imò procedente ſeculo duplicari videtur ejus rabies, dum Tyrannidis ſuæ ſpatium contrahi videt. Quòd ſi recenſenda eſſent plurima crudelitatis iſtius argumenta, Quid non dicendum eſſet de diriſſimis, quæ quinquaginta abhinc annis, vel in Rhætia & Valle Telina anno 1620. vel in Hibernia anno 1645. vel in vallibus Pedemontanis, anno 1655. perfidiâ plusquàm Punicâ, & barbariie plusquàm belluinâ contigerunt, lanienis? Et de luctuoſiſſimâ Eccleſiarum illarum antiquiſſimarum diſſipatione & clade, quæ noviſſimè contigit, non aliam ob cauſam, quàm propter Religionem, quia noluerunt puriorem fidem à piis Majoribus traditam, & ab ipſis Apoſtolorum temporibus conſtanter inter ipſos receptam & creditam, ejerare, ut ſe Papali tyrannidi manciparent; quarum miſerabiles ſuperſunt reliquiæ, piorum omnium amore & charitate digniſſimæ, partim ex inacceſſis montium jugis, & abditis rupium antris elapſæ, velut titiones ex igne erepti, partim ex tetris, quibus à pluribus menſibus injuſtiſſimè incluſæ tenentur, carceribus, brevi liberandæ dicuntur, de quibus ſine lachrymis, & tenerrimo tantæ ipſarum calamitatis ſenſu cogitari non poteſt. Quid rurfus dici non poſſet de compluribus aliis crudeliſſimis perſecutionibus, quæ in Bohemia, Palatinatu, Hungaria, & alibi paſſim in Proteſtantes motæ ſunt antea, & quæ quotidie moventur? In Gallia imprimis, ubi in tantum exarſit perſecutionis exquiſitæ æſtus adversùs pios fratres, ut nullam quietem ſibi dederit Clerus Romanus, hoſtis ipforum ἄσπονδος, donec obtinuerit ultimum Eccleſiarum illarum florentiſſimarum excidium, per abſolutam Edicti Nannetenſis, Octob. 18. 1685. factam abrogationem, ſub cujus fide publica, tanquam Edicti perpetui & irrevocabilis, & legis Regni fundamentalis, ut appellatur ſubinde, hactenus pacatè quoad libertatem conſcientiarum vixerant; licèt non parum illud jam variis modis quotidie artibus Adverſariorum vaferrimis labefactaretur. Exinde enim, ut abyſſus abyſſum invocat, factum, ut Privilegia omnia, Reformatis conceſſa, ablata ſint, Templa eorum diruta, Scholæ & Academiæ clauſæ, Paſtores in exilium pulſi, vel in carceres conjecti, Greges Dominici diſperſi, & huc illuc dijecti, Libertas exercitiorum, conſcientiarum penitus erepta, & alia id genus in afflictiſſimos fratres decreta & exercita, quæ ut nimis in vulgus nota omittimus, quæque lachrymis potiùs ſanguineis deflenda, quàm verbis ſunt exprimenda. Sic ſcilicet, quos ſimul & ſemel delere non potuit Antichriſti crudelitas, ſenſim conficere conatur; Et quod lanienis, bellis, ferro & igne, aliiſque ſævitiæ generibus, quæ corpora & bona tangunt, aſſequi non potuit; Idem ipſum ſubtiliori quidem, ſed periculoſiore ratione aggreditur, non corpora ipſa tantùm & bona ac facultates, ſed fidem & Religionem ipſam, & Religionis caput & arcem, Veritatis ſcilicet theſaurum, & Conſcientiarum libertatem, rebus quibuſvis pretioſiſſimis longè cariorem, impetendo.

XXXI. Poſſemus ulteriùs ſævam iſtam Tyrannidem confirmare ex nefaria de propaganda fide & extirpandis hæreticis Congregatione, quæ in id unum intenta eſt, ut quacunque tandem ratione lucem veritatis in Eccleſia coruſcantem extinguat, & fideles Chriſtum confitentes perdat. Tum ex ſanguinolentis conſiliis, quæ Papa per Emiſſarios ſuos ſolet ſuggerere Principibus ſibi addictis in cos, qui duriſſimo ipſius jugo colla nolunt ſubdere, quorum exempla nimis multa afferri poſſent. Sed ſufficiat nunc unam Inquiſitionem Hiſpanicam memorare, quæ omnium clariffimè hoc ipſum evincit. Quid enim iniquius & crudelius ſacer rimo hoc Tribunali, in quo, Magiſtratu Politico excluſo, & cui nihil aliud relinquitur præter executionem iſtius carnificinæ, Inquiſitores ſimul Actores, Teſtes, & Judices eſſe ſolent? Ubi verè τὰ βάθη τ8 Σατανᾶ occurrunt. Cujus arcana, horribileſque proceſſus Inquiſitorum, & pœnarum ac tormentorum modos, ſi quis penitùs cognoſcere cupiat, adeat Raynoldum Gonſalvum Montanum in peculiari tractatu Latino, Eymerici Directorium Inquiſitorum cum Commentariis Franciſci Pegnæ, & Lucernam Inquiſitorum authore Bernardo Comenſi cum notis ejuſdem Pegnæ, qui fuſè quicquid huc pertinet exequuntur, & Tribunalis iſtius plus quàm Buſiridei diritatem exponunt. Unde non mirum ſi omnibus exoſum ſemper fuerit, & tot tantæque excitatæ ſint turbæ, ſive in Regno Neapolitano, ſive in Belgio, ſive alibi, quoties de eo erigendo cogitatum, quod non ſemel obſervat Thuanus nominatim lib. 3. ad annum 1543. p. 81. Tunc temporis, inquit, jam in Italia multos clam Lutheri doctrinam amplecti rumor erat, ſenſimque latiùs ſerpere malum, quàm ut diutiùs ferri deberet, ei non aliter poſſe occurri dicebat Toletanus, quàm ſi ex laudabili Eccleſiæ decreto lex in regno ſtabiliretur, quæ quocunque ſeveriſſimè in capita & fortunas hominum, pravè de religione, ritubuſque atque inſtitutis Eccleſiæ ſentientium, inquirit, Inquiſitionis nomen ſortita eſt. Ejus horror & odium ingens jam ab illo tempore, quô Ferdinandus, ejectis ex Bætica Mauris, Catholici titulum adeptus, ut reliquias Judaïcæ & Mahumetanæ peſtis in Hiſpania extingueret, illam ſæviſſimè in Regnis ſuis per Dominicanos Fratres exercuerat; augebat horrorem perverſa & præpoſtera judiciorum forma, quæ contra naturalem æquitatem, & omnem legitimum ordinem in juriſdictione illa explicanda obſervatur, tum etiam immanitas tormentorum, quibus plerumque contra veritatem quicquid delegatis judicibus libebat à miſeris & innocentibus reis, ut ſe cruciatibus eximerent, per vim extorquebatur; quô fiebat ut non tam pietatis tuendæ cauſâ eam inventam dicerent, cui alià ſatis ex antiqua Eccleſiæ diſciplina proſpectum eſſet, quàm ut everſis iſtâ ratione etiam omnium fortunis, liberis capitibus periculum crearet &c. Et lib. 23. ad annum 1559. narrat, quo pacto Philippus in Hiſpaniam veniens à Sectariorum caſtigatione initium fecerit; Et cùm antea ſinguli aut plures, ut caſus tulerat, ob pravas de Religione opiniones poſt condemnationem mox carnifici traderentur, in ejus adventum ſervati paſſim totâ Hiſpaniâ damnari, & Hiſpalim ac Pinciam deducti ſunt, quibus locis theatrali pompâ ad ſupplicium producerentur, ibidemque complurium nomina utriuſque ſexus recenſet, qui crudeliſſimè ex Inquiſitorum ſententiâ ultimo ſupplicio ſunt affecti. Poſſunt etiam videri apud Burgundum in hiſtor. Belg. lib. 2. Leges Inquiſitionis Belgis impoſitæ, uti eas Carolus V. anno 1550. in unum corpus omnes contraxit; & hanc tabulam populo propoſuit, ut vel ex hoc uno Tyrannidis iſtius immanitas pateat. Primi articuli in Reformatorum aliorumque Apapiſtarum capita ſcripti, ſic ſe habent: Extra Theologos ab Univerſitate admiſſos de Scripturarum ſenſu ſermonem controverſiamque nemo miſceto. Proferendi, diſerendi, concionandi illicita jus non eſto. Qui ſecus faxit perduellis eſto, ex die criminis inteſtabilis eſto, alienandi facultatem ne habeto. Pœnarum gradus ſunto; Pœnitentiâ ducti, ſi viri, gladio plectuntor. Fœminæ in terram vivæ defodiuntor. Contumaces igne cremantor, bona univerſorum in fiſcum rediguntor, &c. Alia ſunt plura iſtius generis, quæ ſine horrore mens pia legere non poteſt. Quòd ſi plena deteſtandæ iſtius praxeos notitia haberi poſſet, quam non ſine cauſâ Carnifices iſti ſummo ſtudio occultare conantur, facilè mihi perſuadeo neminem fore cui cor ſit, non dicam Chriſtianum, ſed humanum tantùm, qui ad talia portenta horrore totus non percelleretur. Si de Turcis vel Paganis ageretur, qui veri Dei cognitione deſtituuntur, minus mirum eſſet eos tale quid adversùs nos moliri; licèt vix arbitrer apud Turcas & Paganos tantæ immanitatis exempla occurrere poſſé. Sed quis unquam credidiſſet Chriſtianos in Chriſtianos ipſos ita ſævire, non alia de cauſâ, quàm quia Chriſti veritatem profitentur, nec alias Leges, quàm quæ ipſe nobis in Verbo præſcripſit, ſequi volunt? Siccine ergo Chriſtus Dictatoriâ poteſtate Miniſtros ſuos inſtruxit, qui de vita & fortunis hominum pro libitu ſtatuerent? Siccine ad fidem & Religionem voluit eos adduci? At Chriſtus fidem quidem perſuaderi vult, ſed non imperari, ut Doctoribus, non Draconibus, Paſtoribus, non Tortoribus, Verbis, non Verberibus, ad id opus ſit; vult ut efficaſſimâ veritatis demonſtratione, & armis ſpiritualibus, non carnalibus, 1. Cor. 2. 2. & 10. 2. peccatores à fide devii invitentur, flectantur, & ſuavi quadam ac gratâ violentia & πειθανάγκῃ ad Chriſtum ducantur. Sed ubi unquam permiſſum vel injunctum eſt, vel à Chriſto, vel ab Apoſtolis, ut ad fidem homines ſub capitalibus pœnis, & tormentis, morte ipsâ gravioribus, cogerentur. An hæc ſpirant Spiritum Chrifti, Agni Dei mitiſſimi, An non potiùs Draconis infernalis genium, qui mendax & homicida fuit ab initio?

XXXII. Ex quibus omnibus, ne diutiùs in hoc argumento immoremur, luce meridianâ clarius patet; quod antea demonſtrandum ſuſcepimus, Eccleſiam Romanam graviſſimo tyrannidis jugo conſcientias onerare, quod cum libertate Chriſtianâ planè eſt ἀσύστατον; Unde & ſpontè fluit ſententiæ noſtræ invicta probatio. Nimirum & Majores noſtros juſtiſſimam, & ſummè neceſſariam habuiſſe ab ea ſecedendi cauſam, & Nos nullam rationem habere hodie, quocunque demum prætextu, ad eam redeundi & Syncretiſmum cum ea ineundi. Et ſanè ſi Deus expreſsè vetuerat olim, ne Iſraëlitæ, ſemel ab Ægyptiaca ſervitute liberati, de reditu in Ægyptum cogitarent Deut. 17. 16. Jerem. 42. 15. Si ſemel egreſſos à captivitate Babylonica noluit iterum ad eam ſe conferre; ſed in perpetuum ab ea ſejunctos manere, ne ejus ſordibus ampliùs inficerentur Iſ. 52. 11. Quantò magis neceſſarium eſt à Romana Tyrannide, Ægyptiacâ & Babylonicâ longè crudeliori, ſemel liberatos, de ejus jugo iterum ſubeundo nunquam in æternum cogitare? cùm hic non Corpora tantùm, ſed Corda, non Facultates, ſed Conſcientiæ in ſervitutem addicantur?

XXXIII. Atque hinc proclive eſt colligere, quid judicandum ſit de eorum Conſilio, qui jam olim de Syncretiſmo cum Pontificiis ineundo cogitârunt, & de illis qui nunc etiam idem ſaxum volvere dicuntur, & eum Fruſtrà in finem Emiſſarios huc & illuc miſſitare, qui per varias Regni provincias circumcurſent, Verbi Miniſtros privatim conveniant, humaniter compellant, & multa polliceantur quæ ad Controverſias aut minuendas, aut dirimendas, aut amicè leniendas prodeſſe poſſent, modò ipſi tam ſalutari conſilio aurem præbere & ſubſcribere non recuſent; Imò eò uſque progredi feruntur, ut ſumma Capita operis Henotici, quod moliuntur, variis articulis expreſſa exhibeant, quibus Errorum variorum & Superſtitionum reformatio videtur promitti, quales ſunt v. g. Imaginum è Templis ablatio, Communionis ſub utraque ſpecie reſtitutio, Liturgiæ reformatio, & in linguam vernaculam verſio, maximæ Cænobiorum partis ſuppreſſio, & ad trigeſimum uſque ætatis annum Votorum Monaſticorum dilatio; Indulgentiarum moderatio, aliorumque rituum & Cæremoniarum minus neceſſariarum mutatio. Et alia non pauca id genus, quæ in Cœtu generali Doctiſſimorum utriuſque Communionis Theologorum debeant approbari, & Confèſſione generali, quæ Capita fidei, de quibus conſenſus eſt inter partes, omiſſis iis in quibus diſſenſus, contineat, exprimi. Quæ quidem magna cum oſtentatione poſſunt obtendi; Sed ut facilè conjicere licet, incaſſum, ut neutri diſſidentium parti placitura ſint hæc molimina. Non Adverſariis, quia plus juſtô ex illorum mente nobis conceditur. Non Noſtris, quia non ſatis. Illi querentur Eccleſiam ſuam infallibilem erroris argui. Iſti verò non ferent præcipuos & capitales errores ſemper retineri: Ita non poteſt non irritus eſſe omnis iſte conatus. Sed ſi quis penitiùs ad rei veritatem attendat; non obſcurè deprehendet hæc omnia non alio fine tentari, quàm ad laqueos conſcientiis nectendos, & ſimpliciores, ſub eximio pacis, ſed ſubdolæ & inſidioſæ nomine illis imponendo, in ſervitutis priſtinæ jugum reducendos. Dum enim Roma Primatum & Tyrannidem ſuam retinebit, quæ dominari vult & non corrigi, quis locus poteſt eſſe Syncretiſmo? Unde non mirum ſi Eccleſiæ Reformatæ adeò ab eo conſilio, quod Samaritaniſmum & Religionum farraginem potiùs quàm veram & ſinceram ἕνωσιν inducit, alienas ſemper ſe præbuerint, utut zelum bonæ, & quæ Deo grata eſſet, pacis præ ſe ferentes, molitiones illas repudiaverint; Et ſi quis eſſet inter Euangelii Miniſtros, qui illis vel palàm vel clanculùm faveret, exauthorationem ſeveriſſimè ſint interminatæ.

XXXIV. Non ſanè quòd Pacem toto pectore non exofculemur; Verùm Pacem veram & ſolidam quærimus, quæ indiſſolubili cum Veritate conjunta ſit vinculô, quando tam arctè duæ iſtæ Patris luminum, qui & prima Veritas eſt, & ſumma Charitas, filiæ ſunt connexæ, ut neutram habere poſſit, qui alterutram negligit, & utramque perdat, qui utramvis non ſervat. Nec alia de cauſa divinus Vates Gratiam & Veritatem ſibi mutuò occurrentes, Juſtitiam & Pacem ſeſe invicem oſculantes proponit Pſ. 85. 11. & Zacharias Veritatem & Pacem amare jubet, c. 8. 19. & Paulus Eph. 4. 15. τὸ ἀληθεύειν ἐν ἀγάπῃ tam ſollicitè commendat, quàm ut utriuſque ſanctum & conſtans connubium doceant, ut nec Veritatem ſine Pace, nec Pacem ſine Veritate ſectemur. Hactenus ſanè Pax modis omnibus quæratur à nobis & optetur, & ſi quis alienum ſe ab ea oſtendit, nunquam vel Dei pacis filius, vel Chriſti Principis Pacis frater & membrum haberi poterit. Verùm ſi pacem obtinere non poſſumus ſine Veritatis diſpendio, quâ nihil prius, nihil antiquius nobis eſſe debet, ad cujus defenſionem Majores noſtri tot ſunt labores paſſi, tot ærumnas ſuſtinuerunt, totque martyria ſubire promptiſſimè non recuſârunt; Quis injuſtiſſimæ Pacis δῶρον ἄδωρον non averſetur, & pacem internam & æternam cum Deo, externæ & temporali cum hominibus, qualiſcunque demum ſit utilitatis & commodi, non præferat lubens? Imò ſi totus mundus lucrandus eſſet, exitialis iſta mixtura nunquam eſſet facienda. Hiero. ad Theoph. Volumus & nos pacem, & non ſolum volumus, ſed rogamus, ſed pacem Chriſti, pacem veram, pacem ſine inimicitiis, pacem in qua non ſit bellum involutum, pacem, quæ non ut Adverſarios ſubjiciat, ſed ut amicos jungat; Quid dominationem pacem vocamus, & non reddimus unicuique rei vocabulum ſuum? Aliàs cum Nazianzeno cenſemus melius eſſe laudabile bellum pace, quæ nos à Deo ſeparat.

XXXV. Hanc autem & non aliam urgeri Pacem, Hypſâaca cæcior eſt, qui non videt. Primò quia qui hoc opus aggredi dicuntur, ſe co ingerunt non vocati, nullaque ad id ſuſcipiendum facultate à Partibus diſſidentibus donati, præſertim ab iis, ſine quorum nutu & conſenſu quæcunque vel offerunt, vel promittunt, irrita eſſe neceſſe eſt. Quid enim proderit magno molimine Syncretiſmum urgere, & pacem offerre, inſciis vel invitis illis, quorum præcipuè hic res agitur? niſi Pontifex, quem Eccleſiæ ſuæ Caput eſſe volunt, Bullâ aliquâ vel Diplomate hoc quicquid eſt negotii calculô ſuô approbet? Oſtendant verò nunquid Papa conſenſum huic operi præbeat, vel ut Patriarcha fiat in Regno, qui à ſolo Rege pendeat, vel ut cætera quæ promittuntur reipsâ impleantur? Cùm verò nihil tale hactenus fecerit, nec unquam ſit facturus; Quis non judicet dolum malum & fraudem hic ſubeſſe, ut, ſi quod intendunt, aſſequi non poſſint, quæcunque molientur aut gerent, ſemper improbari poſſint ab ea poteſtate, cui ſunt obnoxii? Secundò ſi ſincerè & bonô animô feruntur; Cur non apertè & viâ regiâ incedunt, ſed clanculùm & per cuniculos rem gerunt? Cur privatim Paſtores conveniunt, & nonnullos, aliis inſciis, compellant? Cur ſubſcriptionem ab illis exigunt, & ſilentii arcanum tam ſollicitè commandant, ne res ad Synedriorum cognitionem ſtatim veniat? Cur præcipuè magnis pollicitationibus eos, quos alloquuntur, permovere conantur, imò, horreſco referens, pecuniâ etiam, ut ferunt, oblatâ, ſi quæ occurrerent venales animæ, quæ peſſimis hiſce artibus ad bonæ cauſæ proditionem allici poſſent; Hæc ſanè nimis demonſtrant, anguem hic in herba latere, & myſterium aliquod ſubeſſe; ſed myſterium iniquitatis, ut faciliùs blando, ſed fallaci pacis nomine incautos ineſcare poſſint.

XXXVI. Hoc verò clarius adhuc colligitur ex ſpecioſis, quas offerre dicuntur, variorum Errorum & Rituum ſuperſtitioforum reformationis promiſſionibus. Nam ſi veræ ſunt quæ referuntur; Quis non miretur eos, qui antea omnem Eccleſiæ reformationem, toties à Principibus expetitam, ſemper averſati ſunt, & quidem eo rerum ſtatu, illiſque temporibus, quæ illam ſuadere poterant; nunc, dum impotentiùs in nos & voce & ſcripto debacchantur, dum odium ipforum quotidie magis exardeſcit, dum omnia ex voto illis ſuccedere videntur, de corrigendis tamen erroribus ſuis cogitare, & prætenſæ ἀναμαρτησίας dogma, quod tanto molimine aliàs propugnârunt, hâc ratione everſum ire? Quis verò non videt, promiſſiones iſtiuſmodi inanes eſſe & ludicras, quæ bona verba præ ſe ferre videntur, ſed verba tantùm, ſimplicioribus irretiendis apta, quæ ad effectum perduci & reipsâ impleri nunquam poterunt; Nam præterquam quòd, qui talia pollicentur, præſtare non poſſunt quod promittunt, nullâ authoritate ad id inſtructi; licèt ſincerè agerent, quis poteſt certitudini locus eſſe apud eos, qui teterrimum iſtud dogma tuentur, & tam ſæpe in praxim deduxerunt, Promiſſam hæreticis fidem non eſſe ſervandam! Nonne ſi quid promiſſum eſſet, & datum, poſſet ad Pontificis libitum primâ oblatâ occaſione reſcindi? Quomodo Moravis olim fuerat conceſſum, ut ſacra ſua non Latinè, ſed Sclavonicè peragerent, ſed ademptum poſtea Papæ arbitrio, teſte Bellarmino lib. 2. de Verbo Dei cap. 16. & Bohemis indulta fuerat à Concilio Baſilienſi Communio ſub utraque ſpecie, unde dicti fuere Calixitini, ſed hoc etiam ipſis poſtea negatum. Quòd ſi velint nobis perſuadere, ſe bonâ fide, & non malo animo hoc polliceri; manum ergo operi admoveant, prædictos errores reformare incipiant; Tollant è Templis Imagines & earum cultum, quod ſanè maximum paci obſtaculum ſemper attulit; reddant Communionem ſub utraque ſpecie à Chriſto inſtitutam, & toties à Principibus & Populis expetitam, Vernaculam linguam in Sacris adhibeant, ne populus ſerviat Deo ignoto cum Athenienſibus, ſed adoret quod cognoſcit Joh. 4. 22. Infamem Indulgentiarum nundinationem, & rerum ſacrarum venalitatem, quæ Simonem magum authorem habet, non Simonem Petrum, tollant; Vota Monaſtica abrogent, Sacramenta reducant ad antiquum numerum, uſum & modum, prout à Chriſto liquet inſtituta fuiſſe, & ab Apoſtolis celebrata. Vigilias, Jejunia, Peregrinationes, & alios id genus errores complures, & ritus voluntarios, non ludicros modò & pueriles, ſed impios & idololatricos corrigant. Tunc æquius judicium de toto hoc conſilio ferri poterit. Sed dum nihil minus quàm hæc in animo habere Romam palàm eſt; dum contrà ſuperſtitio quotidie augetur, & errores veteres magis magiſque confirmantur. Quis, niſi qui ſponte voluerit ſeipſum decipere, non adducitur ad credendum, inanes eſſe & falſas tales omnes promiſſiones, quæ ſpecioſè quidem obtruduntur ad illaqueandos infirmos, ſed quæ irritæ ſemper futuræ ſunt, ut fuerunt hactenus aliæ omnes, quæ in ſimili negotio dari potuerunt?

XXXVII. Verùm demus etiam præſtari quod promittitur. An propterea confecta res erit, & Reformati poterunt vel debebunt aurem præbere conſiliis iſtis Henoticis? Nihil minus; Quippe ſi accuratè rem putamus, videbimus quidem nonnulla emolliri, & in ſpeciem corrigi; Sed minutiora & levioris momenti, quæ ad ritus externos & regimen potiſſimùm pertinent. Sed nihil remitti tamen de præcipuis & capitalibus Erroribus. Nihil de authoritatis Pontificiæ fundamentis, quæ ut juſtam Seceſſioni cauſam ab initio præbuerunt, ita rebus ſemper ſic ſtantibus Syncretiſmi ἀδυναμίαν evincunt. Quid enim juvabit Communionem ſub utraque ſpecie obtinere, Sacra vernaculâ linguâ peragere, Imagines è Templis tollere, & alia id genus mutari vel incruſtari; Si retinetur ſemper Tranſubſtantiationis figmentum, Idolum miſſaticum, Meritum operum, Satiſfactionum humanarum neceſſitas, purgatorii doctrina, Traditio ἄγραφος, Cultus & veneratio Sanctorum, Tyrannicus Pontificis Primatus, & cætera iſtiuſmodi, quæ, ſalvâ conſcientiâ, nunquam, vel recipi vel obſervari à nobis poterunt? Hæc ſanè talia ſunt, ut etiam ſingula ſecedendi neceſſitatem nobis imponerent, quantò magis dum omnia huc agmine facto concurrunt? De Veritate Dei non eſt tranſigendum, eam non habet, qui totam non habet; ut Chriſtus non μεμέρισται 1. Cor. 1. 13. Ita nec Veritas ejus; pura debet eſſe, & integra, nec contrarii mixturam ferre poteſt, unde fruſtrà ſunt qui eam cum mendacio componere ſatagunt.

XXXVIII. Ut ergo rem in pauca contrahamus, Dicimus veram & ſalutarem Unionem Chriſtianorum rem eſſe quidem optimam, quæ à ſingulis optari debeat; Sed quæ tamen, rebus ſic ſtantibus, ſit impoſſibilis; & à nemine verè pio & cordato ſperari poſſit. Nam nec Romana Eccleſia parem admittit, nec Reformatæ poſſunt agnoſcere ſuperiorem, Illa leges dare ut Domina, & non accipere ut Soror & Socia vellet, & ſe gravari putat niſi dominetur, καὶ τὸ μὴ τυραννεῖ πᾶμπαυ ὑβρίσεας δοκεῖ, Iſtæ verò jugum ullius ferre nec volunt nec debent. Fateor ſanè nunquam pacem repudiandam eſſe, ſi æquis conditionibus offeratur, & ſine pietatis & veritatis diſpendio; ſin verò nihil aliud quæritur, quàm ut ad eadem vincula, ſervitiumque quod evaſimus, ſub prætextu reconciliationis trahamur, bellum tali pace melius, & diſſidium tali unitati longè anteponendum. Non nego etiam aliquid boni expectari poſſé, ſi Roma ſeriò de ſui reformatione cogitaret, & quemadmodum juſtam nobis à ſe recedendi cauſam dedit, daret etiam cauſam ad ſe redeundi, & quidem priori contrariam. Sed quamdiu ipſa infalli bilitatis opinione ebria, antiquum ſemper obtinebit, & eoſdem errores fœdiſſimos, craſſiſſimam Idololatriam & Tyrannidem duriſſimam propugnabit; quamdiu neceſſariò volet credi ſub Anathematis pœnâ quicquid definitum eſt in Concilio Tridentino, & quicquid Papæ libuerit de omnibus quæſtionibus Theologicis pronunciare. Uno verbo, quamdiu ſtabit Papa, qualis à ſuis habetur, & qualem ſe haberi vult, fruſtrà erunt qui de reconciliatione loquentur; Et meritò conjicias, ſi ſint adhuc è Noſtris, eos nihil aliud in animo habere ejuſmodi conſiliis, quàm ad turpem Apoſtaſiam viam ſibi præſtruere, defectionem ſuam hoc teſtorio incruſtando, ut majore cum prætextu & plauſu in caſtra hoſtium tranſeant, quod in Nigrino, Codurco, Milleterio & aliis viſum. Si verò ſint ex Adverſariis, eos meras nobis ſtruere inſidias, & equum Trojanum Papiſticis erroribus refertum Eccleſiis Reformatis obtrudere, ut jure Danaos timere debeamus etiam dona ferentes.

XXXIX. Fruſtrà verò obtenderetur Conventas aliquis utriuſque Communionis Theologorum, in quo omnia accuratè deberent expendi, & ſanciri. Nam ſi tale quid proponi deberet, in Concilio generali libero & legitimo excutiendum eſſet, ad quod liber acceſſus daretur omnibus quorum intereſt, & cujus unica norma & regula eſſet Scriptura Sacra & vox Spiritûs Sancti ſupremi Judicis in Scriptura loquentis, quod in Veteribus Conciliis fuit factitatum, ubi in medio Conſeſſûs Thronus fuit unà cum libro Euangelii, vice Chriſti, ut obſervat Baronius ad a. 325. An verò tale Concilium expectari poſſit hodie, Synodi Tridentinæ experientia nimis docuit, quæ cùm ex voto piorum omnium libera expectaretur, ad omnia expendenda ex ſolo Dei verbo, & Eccleſiam reformandam in Capite & Membris, nulla tamen viſa eſt iniquior, & ad Pontificum arbitrium magis mancipata, quod, præter alios, Celeberrimus Heiddeggerus, in aureo quod noviſſimè edidit, Anatomes Concilii Tridentini Opere, pluribus argumentis ſolidiffimè demonſtravit. Et hoc, vel ex ſola Papæ per Legatos ſuos præſidentia, patere poteſt; Unde Cardinalis Lotharingus graviter querebatur, Concilium minimè liberum eſſe, cùm neque tractare, neque decerni quicquam poſſit, niſi quod Legatis placeat, & Legati nihil niſi de voluntate Papæ faciant, apud Suavem Polanum lib. 7. pag. 595. Et notum fuit Proverbium illo tempore jactatum, Spiritum illum ſanctum, qui Tridentina conſilia gubernat, in mantica clauſum, ſubinde Româ mitti. Ipſa quin etiam Synodus Seſſ. 25. cap. 21. ſervitutem ſuam ſatis teſtatur, quum declarat, omnia & ſingula, ſub quibuſcunque clauſulis & verbis, quæ de morum Reformatione & Eccleſiaſtica diſciplina ſub Paulo III. & Pio IV. in ſacro Concilio ſtatuta ſunt, ita decreta eſſe, ut in his ſalva ſemper authoritas Sedis Apoſtolicæ & ſit & eſſe intelligatur. Quod ſi tale Concilium proponitur, ut nullum aliud hoc rerum ſtatu expectari poteſt, in quo nihil fanciatur niſi ſalvâ Apoſtolicæ Sedis Authoritate; quid aliud quàm ludibrium debent, qui talia vel in animo habent, vel aliis ſuadere conantur?

XL. Unde nulla tutior & compendioſior ſeſe ab his laqueis extricandi, quos Pacificatores iſti ſubdoli cum Henoticis ſuis conſiliis nectunt, via datur, quàm ſi generoſè ea reſpuamus, & maneamus in Veritate & Libertate, quam Chriſtus nobis peperit, nec patiamur nos iterum ſub priſtinæ ſervitutis jugum reduci. Sic non meliùs poterunt à nobis dimitti, quàm olim à Jehu dimiſſus eſt Joram, quærens an non pax eſſet ipſi, 2. Reg. 9. 22. Qua pax poteſt eſſe, inquit Jehu, quamdiu durant matris tuæ Jezabel ſcortationes & præſtigia? Quæ pax poteſt eſſe vobiſcum, dum mater veſtra aureô ſcortationum poculô populos dementat, & per fœdiſſimos errores & Idololatrias ſe cum adulteris polluere pergit? Annon ſtultus eſſet, qui marito, poſt uxori miſſum repudium ob impudicos mores, ſuadere conaretur, ut talem reciperet, qualem repudiavit, non repromiſſâ ex parte uxoris antè actorum pœnitentiâ, & vitæ prioris emendatione? Sed longè ſtultior eſt, qui nos in gratiam redire jubet cum ea Eccleſia, à quâ ceu meretrice divortium facere coacti ſumus ob impuritatem ejus rituum & pravitatem dogmatum, qui nobis non etiam ſpondeat pro ea mutationem in melius, purioremque in poſterum cultum cum reformatione priorum Errorum. Redeat ergo primò in gratiam cum Chriſto, & pacem cum ipſo faciat, & nos faciles ad pacem cum ipſa redintegrandam inveniet.

XLI. Qui ſecus fecerint, & aures nefariis conſiliis præbere non recuſârint, graviſſimò ſeſe coram Deo crimine obſtringent, ingratiam divinam Ingrati, Contumelioſi in labores Patrum, & cineres Martyrum, qui ſuo ſanguine nobis hanc quâ fruimur libertatem pepererunt, Veritatis hoſtes, Eccleſiæ Peſtes, & Chriſti ipſius proditores. Faceſſat à nobis tam infauſtæ pacis vel minimum deſiderium, Abſit ut claudicemus ab utroque latere 1. Reg. 18. 21. aut pro genuinâ linguâ Canaan, Aſdedodicè loquamur; Vel in ejuſmodi formulas ambiguas & flexiloquas conſentiamus, ſub quibus hæreticus poteſt latere ſenſus, quales olim in Ariminenſi Concilio, Edictis Conſtantii, & Zenonis Henotico improbavit pia Antiquitas. Quin imò memores dicti Apoſtolici 2. Cor. 6. 14. 15. 16. nullam eſſe communionem Chriſti cum Belial, Lucis cum tenebris, Juſtitiæ cum iniquitate, & Templi Dei cum Idolis, maturè ab ipſis ſecedamus, non tam corpore, quàm animo & affectu, ne immunditiem ullam vel erroris, vel vitii contrahamus. Nec à generoſo hoc inſtituto amovere debent nos, vel hominum Mandata, vel Promiſſiones, vel Minæ: Ita enim vox hominum eſt audienda, ut ſemper obtineat illud Apoſtolicum, Satius eſt Deo obedire, quàm hominibus. Quid etiam proderit homini totum mundum lucrari, ſi animam ſuam & ſalutem perdiderit? Ecquid verò damni dari poteſt, quod ſit conferendum, vel cum tremenda Dei maledictione, & Patris abnegatione, in quam incurrunt infames illi Emanſores, quos Crucis Chriſti pudet, & qui φιλήδονοι potiùs, quàm φιλόθεοι, cum Dema Chriſtum deſerunt & præſens ſeculum amant; Vel cum glorioſiſſima remuneratione, quæ fortes Chriſti Athletas & fideles diſcipulos manet? Pellantur in exilium, Deus ipſos excipiet. Honoribus & dignitatibus ſpolientur, Regnum ipſis disponet, & coronam incorruptibilem largietur. Pro detrimentis mundi, & deſpectiſſimis mortalium habeantur, At Pater cæleſtis in dilectorum filiorum cenſum recipiet. Perſecutioni objiciantur & maledicantur ab omnibus, Ipſe colliget in ſinum ſuum, & benedicet; Morti ipſi addicantur, At ipſe Princeps vitæ immortalitatem concedet, & dabit ut à morte tranſeuntes ad vitam, æterna ſecum felicitate fruantur.

1. COR. VI. 17. Ἐξέλθετε ἐκ μέσου αὐτῶν, καὶ ἀφορίσθητε, λέγει Κύριος, καὶ ἀκαθάρτου μὴ ἅπτεσθε, κἀγὼ εἰσδέξομαι ὑμᾶς, καὶ ἔσομαι ὑμῖν εἰς πατέρα, καὶ ὑμεῖς ἔσεσθέ μοι εἰς υἱὸς καὶ θυγατέρας, λέγει Κύριος παντοκράτωρ.

F I N I S.