EXERCITATIO THEOLOGICA DE LIBRO VITÆ.

Reſpondente MARCO MICHAELE MICHÆLIO Genevenſi.

I. CUM frequentiſſima Libri Vitæ in Scripturis occurrat mentio, & graves de eo moveri ſoleant quæſtiones, quæ ad Electionis immutabilitatem & certitudinem illuſtrandam non parum faciunt, fructu ſuo non carituram eſſe apud Veritatis Studioſos operam noſtram ſumus arbitrati, ſi brevem de eo inſtitueremus diſceptationem. Quod ut commodiùs exequi poſſimus; Tria hic potiſſimùm expendenda venient. I. Quid per Librum vitæ intelligendum ſit, & quo ſenſu Deo tribuatur. II. An quiſquam ex eo deleri poſſit. III. An & Unde conſtare queat, nos in hoc libro eſſe ſcriptos.

II. Et ad primum quidem quod attinet; Quid ſit Liber iſte, & quo-¹tuplex, non convenit inter omnes. Quidam plures, quidam pauciores ejus ſpecies conſtituunt. Sixtus Senenſis Biblioth. ſanctæ lib. 2. cui placuit iſta minutiùs diſtinguere; quintuplicem facere voluit ad inſtar Pentateuchi, & Volumen unum in quinque quaſi Tomos diſtribuere. Primus illi eſt ספר חיים Liber viventium, ſive prædeſtinatorum Catalogus, in quo quicunque ad vitam electi ſunt, conſcripti cenſentur, de quo Paulus Phil. 4. 3. & Apoc. 17. 8. & 21. 27. Secundus eſt Liber mandatorum, qui κατ’ ἐξοχὴν Scriptura dicitur, eo nomine rectè inſignita; tum quia promiſſiones vitæ æternæ unà cum præceptis ad vitam æternam conſequendam neceſſariis continet, quo ſenſu paſſim vocatur λὸγος ζωῆς Verbum vitæ & Doctrina ſalutis. Tum etiam quia Chriſtus, qui verus Deus eſt & vita æterna, totius Scripturæ centrum eſt & finis. Tertius illi eſt Liber vitæ Agni, de quo Apoc. 13. 8. Adorabant beſtiam omnes incolæ terræ, quorum nomina non ſunt ſcripta in libro vitæ Agni; &c. Ita dictus, non quòd ſit Liber ab Agno deſcriptus, ſed quod ipſe Agnus ad normam vitæ nobis proponatur, veluti Liber quidam illuſtris & conſpicuus, non papyro aut membranis, ſed in ipſa Chriſti carne & membris aptatus, non atramento miniove, ſed pretioſo & incontaminato ejus ſanguine conſcriptus, in quo quilibet Chriſtianus poteſt uno velut intuitu legere & ediſcere, quæcunque ad piam & verè Chriſtianam vitam neceſſaria, innocentiam ſingularem, profundam humilitatem, perfectiſſimam obedientiam, patientiam incredibilem, ardentiſſimam charitatem, & cæteras virtutes ad æternæ beatitudinis aditum maximè neceſſarias; ad quem librum pertinere poſſet, quod Chriſtus dicitur apud Petrum primæ cap. 2. 21. reliquiſſe ὑπογραμμὸν ut ſequamur ejus veſtigia. Quartus vocatur Liber vitæ præteritæ, ſeu liber vitæ uniuſcujuſque, in quo ſcilicet ſingulorum dicta & facta reponuntur, ut de illis rationem reddant in die judicii, de quo vult intelligi locum Apo. 20. 12. ubi ex Auguſt. lib. 20. de Civ. Dei, cap. 14. putat legendum, non tantùm ut habetur vulgò, & liber alius apertus eſt, qui eſt liber vitæ, ſed liber alius apertus eſt, qui eſt liber vitæ uniuſcujuſque, ut notetur vis quædam divina, cujus virtute in die judicii ita reducentur unicuique in memoriam præterita geſta ſua, & ante oculos mentis ponentur, ut nulli tunc licitum futurum ſit vel ignorare, vel diſſimulare, vel abſcondere peccata ſua. Quintus & ultimus eſt Liber vitæ æternæ, beata ſcilicet & æterna Chriſti præſentia, apud quem eſt fons vitæ Pſalm. 36. & in cujus viſione habebimus lumen vitæ, & aſſiduam, ut ita dicam, Libri vitæ lectionem; ita ut quidquid in primo Prædeſtinationis libro ſancitur: In ſecundo Scripturæ promittitur; In tertio Agni exercetur; In quarto Judicii determinatur; In hoc ultimo tandem certiſſimè complendum ſit & revelandum.

III. Quamvis autem non diffiteamur, quædam hîc à Senenſi appoſitè recenſeri ad librorum divinorum evolutionem; ſunt tamen non pauca, quæ meritò hîc deſiderantur, dum vel ſine neceſſitate quoſdam multiplicat, vel ſine ratione alios omittit. Quis enim ignorat Providentiæ librum ampliſſimum, cujus tamen nulla hîc apud ipſum mentio? Quis non videt iterum, perperam diſtingui Librum primum Prædeſtinationis, à Libro ultimæ gloriæ & felicitatis, qui titulo tantùm, non re ipſa differunt? Ut nihil jam dicam vel de ſubtili, ſed parum ſolida Libri Agni expoſitione, cujus nullum in Scriptura verum occurrit fundamentum, vel de Libro vitæ præteritæ commento, quem ſine ratione ex loco Apoc. exculpere conatur, contra omnium probatorum Codicum fidem, qui legunt ſimpliciter βιβλίον ἄλλο ἠνεῴχθη, ὅ ἐστι τῆς ζωῆς, qui eſt liber vitæ, non verò τῆς ζωῆς ἑκάστου liber vitæ uniuſcujuſque, ut contendit.

IV. Ut ergo enucleatiùs rem totam perſequamur, quædam in genere² de Libris Dei præmittenda ſunt, ex quibus faciliùs ad cognitionem Libri vitæ, de quo nunc agimus, pervenire poterimus. Librorum Dei ſæpe Scriptura meminit, ſed non ſemper eodem ſenſu. Nos cæteris diſtinctionibus miſſis in duos ordines eos tribuimus. Alii ſunt externi, qui à Deo quidem ſunt originaliter, ſed non in Deo ſubjective continentur. Alii interni, qui & à Deo ſunt, & in Deo, quorum ipſe non tantùm eſt efficiens & principium, ſed etiam, ut ita dicam, ſubjectum. Externi rurſus varii, ſed potiſſimùm triplices, pro triplici Dei ſcriptione: 1. Liber Mundi ſeu Creaturarum. 2. Liber Scripturæ. 3. Liber Conſcientiæ. Primum ſcripſit in Mundo per opera; Secundum ſcripſit in Eccleſia per Verbum; Tertium exarat in corde per Spiritum.

V. Primus Liber Dei eſt Liber mundi³, totius ſc. hujus Univerſi opificium, in quo velut in libro ampliſſimo, magnis quidem & craſſis, ſed ſpecioſiſſimis tamen & magna arte inciſis characteribus ita ſe ipſum deſcripſit Deus, ut aperire oculos nequeant homines, quin aſpicere eum cogantur. Licèt enim eſſentia ejus ſit incomprehenſibilis, & humanos ſenſus procul effugiat, tam illuſtres tamen, tamque claras gloriæ ſuæ ſingulis operibus ſuis notas inſculpfit, ut ſublata ſit omnis quantumlibet rudibus & ſtupidis ignorantiæ excuſatio. Quid enim eſt conſpicuum hujus mundi Theatrum, quàm παιδευτήριον τῆς θεογνωσίας, καὶ ψυχῶν λογικῶν διδασκαλεῖον, ut magnificè exprimit Baſilius. Eò reſpicit procul dubio Paulus, quum Rom. 1. 19. 20. dicit⁴ τὰ ἀόρατα αὐτοῦ ἀπὸ κτίσεως κόσμου τοῖς ποιήμασι νοούμενα καθορᾶται, inviſibilia ejus à creatione mundi operibus conſpecta videri, ſcil. velut in libro, qui nobis legendus proponitur. Nec abludit Scriptura, quum ſub Libri metaphora de Creaturis, & in ſpecie de Cœlo loquitur. Iſa. 34. 4. Apoc. 6. 14.⁵ Sed imprimis Pſ. 19. ubi non ſolùm קול ſeu vox & ſonus creaturis tribuitur, ſed etiam קו ſeu linea, qualis nempe duci ſolet in libris⁶ ſcribendis iſ. 28. 13. Unde dicuntur cœli מספרים enarrantes gloriam Dei, quia in ſe ipſis velut in libro, qui ספר dicitur, laudum divinarum materiam nobis ſuppeditant, ut hîc revera Creaturæ ſint inſtar librorum, quæ utut mutæ videantur, in quibus nec loquela nec ſermo ſit, omnes tamen vocales ſunt re ipſa, quarum vox ubique audiatur, Pſ. 19. 3. nec ſurſum tantùm Cœli gloriam Opificis prædicent, ſed & deorſum Terra, in qua magnificum ejus nomen conſpicitur, imò præſentem clamat quælibet herba Deum.

VI. Ita Deus in ſchola naturæ homines, non Verbo, ſed Opere erudire⁷ voluit, & ut bene Tertull. Præmiſit naturam magiſtram, ſubmiſſurus & Prophetiam, quo faciliùs credas Prophetiæ diſcipulus naturæ. Verùm quia liber iſte per peccatum mirum in modum obſcuratus, & tantùm non deletus fuit, ita ut ad ſalutem ſufficere nequeat; addidit Deus Librum alterum Scripturæ, in quo clarè & diſtinctè, non modò potentiæ & divinitatis lineamenta nobis expreſſit, ſed inſuper voluntatis & gratiæ teſtimonia indubitata reliquit, unde paſſim Liber Dei, Liber Legis, Liber fœderis, Liber Domini vocatur Exo. 24. 7. Heb. 9. 9. Iſ. 34. 16. Utrumque librum nobis aperit Pſaltes Pſ. 19. ut oſtendat, utrâque viâ Deum ſe nobis patefeciſſe, & à creaturarum contemplatione ad Verbi lectionem eſſe tranſeundum, ut cognitio Dei ſalutaris poſſit haberi. Fateor Scripturam & Librum Dei ſingulari ratione vocari poſſe Tabulas illas, in quibus propriis digitis Legem ſuam exarare voluit, quæ⁸ מעשה אלהים opus Dei & מכתב אלהים Scriptura Dei Exo. 32. 16. vocantur; Sed hoc non obſtat, quominus Verbum illud, quod ſpeciali Dei juſſu & inſpiratione per Viros θεοπνεύστους ſcriptis conſignatum eſt, Liber Dei veriſſimè dicatur, quia ejus ſolus auctor eſt & cauſa principalis, licèt uſus ſit hominum miniſterio in eo promulgando.

VII. Tertius Liber externus eſt Liber Conſcientiæ⁹, in quo Deus jam ab initio cognitionem ſui & Legem naturalem impreſſit, & quod ſui juris eſt & noſtri officii docuit; ita ut ſinguli, ſi eum audire & attentè expendere velint, facilè non tam hominem, quàm Deum ipſum loquentem animadvertant. In ſtatu inſtituto naturæ, Liber iſte integer fuit & nullâ liturâ notatus. In deſtituto peccati, corruptus quidem fuit & miris modis fœdatus, ſed manſit tamen ad hominis convictionem & ἀναπολογίαν; Gentes enim oſtendunt opus Legis ſcriptum in cordibus ſuis, teſtimonium reddente conſcientia ipſorum, & cogitationibus viciſſim accuſantibus & excuſantibus, Rom.¹⁰ 2. 15. In reſtituto gratiæ renovatur & reformatur in fidelibus per Spiritum, ad eorum ſanctificationem, quippe qui Legem digito ſuo non in tabulis lapideis, ut olim, quæ confringi poſſint, ſed carneis cordis inſcribit, 2.¹¹ Cor. 3. 4. juxta promiſſionem fœderi novo annexam, Inſcribam Legem meam cordibus ipforum, & ero Deus illorum, & illi erunt mihi in populum, Jer. 31. In ſtatu denique præſtituto gloriæ Liber iſte perficietur in Beatis, ſuper quos ſcripturus dicitur Chriſtus nomen Dei ſui, ut ſciant ſe eſſe ejus filios, nomen Civitatis Dei Jeruſalem cæleſtis, ut norint ſe eſſe ejus incolas¹² & cives, & nomen ſuum novum, ut agnoſcantur ejus membra. Apoc. 3. 11.

VIII. Sic fuerunt Libri externi Dei; Alii ſunt interni, qui ita dicuntur, non propriè, quaſi Deus, qui omnia uno intuitu in ſe ipſo diſponit & videt, opus habeat libris ad inſtar hominum, vel ad memoriæ ſubſidium, vel ad rerum certitudinem confirmandam, ſed ἀνθρωποπαθῶς & figuratè ad denotandam rerum omnium, tum præfinitionem certiſſimam, tum infallibilem præſcientiam. Quomodo libris utuntur homines, illiſque acta aut agenda inſcribunt, partim ad ſublevandam memoriam, partim ad inviolatam & perpetuam rerum certitudinem. Ut hic mens Dei æterna ſit inſtar libri, in quo per decretum quæcunque futura ſunt, inſcribit, & per præſcien-¹³tiam legit & cognoſcit diſtinctiſſimè, quaſi in libro exarata. Licèt autem unicum tantùm ſit decretum & unica Dei ſcientia, ut omnia in ipſo ſunt ſimpliciſſima, tamen ratione modi noſtri concipiendi, & pro objectorum diverſitate, multifariam diſtingui poteſt.

IX. Hinc ut triplicem diximus concipi poſſe Librum Dei externum,¹⁴ Triplicem etiam facere poſſumus Librum internum. Primus eſt Liber Providentiæ; Secundus Liber Judicii; Tertius Liber Vitæ ſeu Prædeſtinationis. Liber Providentiæ eſt univerſalis & ampliſſimus, qui omnes omnino creaturas complectitur. Liber Judicii contractior, qui ad creaturas tantùm intelligentes & rationales pertinet. Liber Vitæ ſtrictiſſimus, qui ſolos electos & fideles reſpicit. Primus Naturæ diſpenſationem. Secundus Legis œconomiam. Tertius ſupernaturalem gratiæ ordinem nobis exhibet. In illo Deus notat, quid facere decreverit in mundo per potentiam. In iſto quid hominibus reddere velit per juſtitiam; In hoc quid fidelibus dare ex miſericordia conſtituerit.

X. Liber primus Providentiæ dicitur¹⁵, qui creaturarum omnium cauſas, actiones, curſus & effectus complectitur, in quo decreta de rebus extra Deum futuris continentur; Ubi fixus & immotus aſſignatur unicuique vitæ terminus, quem nemini vel accelerando vel producendo refigere licet, qui à nonnullis liber vitæ præſentis ſeu liber viventium dicitur. Ibi principium ortus & interitus cujuſque notatur, Imperiorum incrementa & decrementa, totius Orbis adminiſtratio, cauſarum ſecundarum ordinata ſeries, imò rerum etiam minimarum eventus ita præſcribuntur, ut ne paſſeris quidem vel capilli caſus hanc Dei providentiam fugiat. De hoc libro Pſal. 139. 16. agi-¹⁶tur, ubi Pſaltes loquens de ſui formatione in utero Informem maſſam meam, inquit, viderunt oculi tui, id eſt cùm nondum in utero matris bene formatus eſſem, & in libro tuo nimirum Providentiæ & Præſcientiæ omnia ſcripta erant. Ita alibi Pſal. 56. 9. profitetur Deum numerare fugas ſuas, & la-¹⁷chrymas ſuas eſſe in regiſtro ipſius, id eſt, Deum accuratam earum notitiam & curam habere. Unde bene inferas, omnia infallibiliter & neceſſariò evenire, quia ita præſtituta ſunt ab æterno; ſed malè tamen inde colligas, libertatem hominum vel rerum contingentiam de mundo tolli, ut Sociniani perperam argutantur; quia hæc Dei ſcriptio non tantùm verſatur circa res ipſas, ſed & circa earum modos, ut dum eventus certam futuritionem infert, nullam tamen rerum naturæ vim afferat, ſed cauſas ſecundas ineffabili quidem & occultâ, ſed tamen veriſſimâ ratione juxta ſuos modos agere ſinat.

XI. Liber alter internus dictus nobis eſt Liber Judicii¹⁸, quia in eo ſcribuntur, quæ ad Creaturarum rationalium gubernationem & judicium ſpectant, ubi adverſa & proſpera, bona & mala earum notantur, ex quibus judicandæ veniunt. Ut enim nihil in rerum natura contingere poteſt, quod à Deo non ſit præſtitutum; Ita nec in hominum ſocietate quicquam boni vel mali poteſt fieri, quod ab ejus decreto vel effectivo vel permiſſivo non pendeat, nihil quod ejus æternam præſcientiam fugiat, & quod coram ipſo ſcriptum non ſit; hinc ut peccatum dicitur ſcriptum ſtylo ferreo in corde peccatoris, Jer. 17. 1. ſic ſcriptum pari-¹⁹ter perhibetur coram Deo, Iſ. 65. 5. hoc ſcriptum eſt coram me, ait Dominus, ut ſignificet ſe illud probè noſſe, ejuſque ſe perpetuò recordari. Non aliter de bonis operibus eſt ſtatuendum, ea ſcilicet omnia ita ſcripta eſſe coram Deo, ut eorum nunquam oblivifcatur, ſed memor ſit futurus in judicio ſuo, ut rependat illis, ſi non propter ea, quia nullum eſt meritum, at ſecundùm ea. Quò videtur reſpicere ספר זכרון Liber memoriæ,²⁰ de quo Malac. 3. 16. qui dicitur conſcriptus coram Deo pro timentibus ipſum, ut innuatur Deum recordaturum pietatis ipſorum ſuo tempore, & retributurum præmium fidei & perſeverantiæ ipſorum. Ad hunc librum per-²¹tinet, quod Daniel. 7. 10. & Apoc. 20. 12. ubi de Judicio ultimo agitur,²² dicitur libros apertos fuiſſe: Et vidi, inquit Joannes, mortuos parvos & magnos ſtantes coram Deo, & libri aperti ſunt, & apertus eſt liber alter, qui eſt liber vitæ, & judicati ſunt mortui ex illis, quæ ſcripta ſunt in libris ſecundùm opera ipforum, Sic notatur ſumma judicii iſtius æquitas ex humano foro, ubi juxta leges ſcriptas, & cum his congruentia facta & dicta, Judex juſtam pronuntiat ſententiam. Cur autem librorum, non unius libri mentionem faciat, ratio facilè reddi poteſt, quia præter librum iſtum internum Dei, in quo ſcripta ſunt omnia hominum opera, libri alii duo illi reſpondentes aperientur. Primò Liber Scripturæ, in quo juris Dei & officii noſtri regulam præſcribit Deus, ad quam ſe componere quiſque tenetur, & ex qua judicandi ſunt, quotquot Scripturam ducem habuerunt. Secundò Liber conſcientiæ, quæ de factis teſtimonium præbet, & quæ inſtar mille teſtium homines vel accuſabit vel excuſabit; nam Deus tunc illu-²³ſtraturus eſt res occultas tenebris, & manifeſta faciet conſilia cordium, 1. Cor. 4. 5. ut hic nihil abſconditum & indiſcuſſum manere queat, quod ſummi Judicis oculis non exponatur.

XII. Poſtremus eſt Liber Vitæ, Æternum ſcil. & immutabile Dei conſilium, per quod, ut quoſdam ab æterno ex maſſa corrupta ſecrevit ex merâ ſuâ miſericordiâ, & ad vitam æternam conſcripſit, quos per Chriſtum ſalvaret, cæteris omnibus in æquali miſeria conſtitutis, ex ſummâ & liberrimâ ſuâ poteſtate præteritis; Ita eoſdem in libro iſto arcanæ prædeſtinationis conſcriptos novit & ſervat conſtantiſſimè. Hujus ſæpiſſimè Scriptura meminit, modò ſimpliciter & κατ’ ἐξοχὴν ſub Libri nomine Dan. 12. 1. Sal-²⁴vabitur omnis populus, qui inventus fuerit ſcriptus in libro, modò per ſcriptio-²⁵nem cæleſtem, Luc. 10. 20. Gaudete quòd nomina veſtra ſcripta ſunt in cœ-²⁶lis, tum quia in cœlo electi, tum quia ad cœlum vocati; aliquando per Li-²⁷brum vitæ Agni, ut Apoc. 13. 8. & 17. 8. mirabuntur omnes, quorum no-²⁸mina non ſunt ſcripta in libro vitæ Agni, ſic Apoc. 21. 27. non tantùm quia²⁹ per ipſum non minùs ac Patrem facta eſt electio, ſed & quia in ipſo fundatur Eph. 1. 4. non quidem antecedenter ut in cauſa meritoria, ſed conſequenter, ut in medio primario executionis; aliquando denique per Librum vitæ ſimpliciter ut Phil. 4. 3. Apoc. 20. 15. & 22. 29. ratione finis id eſt vitæ æternæ, quæ³⁰ ſola præ cæteris nomen vitæ meretur, tum à priori ratione Prædeſtinationis,³¹ quia ab æterno conſcriptus eſt ante jacta mundi fundamenta, tum à poſte-³²riori ratione glorificationis, quia in æternum manere debet poſt conſummationem ſeculi. Ita Liber iſte duo præcipuè deſignat, Decretum Dei prædeſtinantis, quod eſt inſtar ſcriptionis, tum præſcientiam ejuſdem, quæ eſt inſtar lectionis, quæ ſcripta recognoſcit & legit.

XIII. Atque hinc facilè colligi poteſt, quo ſenſu Liber iſte Deo tribuatur, non propriè & literaliter, ut jam inſinuavimus, quaſi vel liber vel ſcriptio qualicunque materialis in Deum cadere poſſit; ſed myſticè & figuratè, tum ad connotandam divinæ Prædeſtinationis certitudinem & immutabilitatem, tum ad ſignificandam præſcientiæ ejus & cognitionis evidentiam & infallibilitatem. Nam ut voces & verba volant, ſed litera ſcripta manet: Ita Decretum Dei non eſt inane verbum, quod irritum fiat & ſolvi poſſit, ſed verbum potens & efficax, quod in mente Dei ſcriptum manſurum eſt in æternum, & certiſſimè implendum. Rurſus ut ea, quæ exarata ſunt, clarè & diſtinctè poſſunt cognoſci oculis ſubjecta fidelibus; at quæ in aurem tantùm per verbum dilabuntur, faciliùs nobis poſſunt imponere, ut in iis percipiendis & recolendis fallamur. Ita ſcientia hæc viſionis, quæ rerum futuritionem in Decreto præfinitam videt & legit, adeò certa eſt & diſtincta, ut nec falli nec fallere poſſit. Unde Paulus 2. Tim. 2. 19. teſtatur, Deum noſſe qui ſui ſunt, & Chriſtus Jo. 10. 17. ſe cognoſcere oves ſuas, & ſcire quos elegerit, Jo. 13. 18.

XIV. Si verò quæratur ulteriùs, Cur hac phraſi Spiritus S. uti voluerit³³ ad hoc myſterium deſignandum? Rationes variæ reddi poſſunt. Quidam putant metaphoram ductam eſſe à Re militari, & belli Duce, qui milites delectos in libro conſignat; unde phraſis conſcribendi militem; rejectitios verò & malè fidos vel exauthorat vel præterit. Ita Jehova exercituum, qui fideles ſuos ad ſacram militiam vocat, ut ſub vexillo Chriſti Ducis ſui bella Domini adversùs Diabolum, mundum & carnem decertent, dicitur in libro conſcribere, quos ad tam ſalutare opus deſtinet. Alii volunt alludi ad ſocietatem civilem & album amicorum, quemadmodum enim ſolemus nomina eorum, quos præ cæteris diligimus in album noſtrum referre, ut memoria eorum hæreat ſemper animis noſtris. Ita Deus nomina electorum & fidelium, qui verè ſunt amici Dei, ut de Abrahamo perhibet Angelus Gen. 22. & de diſcipulis ſuis Chriſtus Jo. 13. 13. in libro ſuo conſignata habet, ne unquam animo ejus excidant, qua de cauſa alibi dicuntur in manibus Dei ſculpti Iſ. 49. 16.³⁴

XV. Sed commodiùs alii ſtatuunt ſimilitudinem peti ab Uſu civili, & iis qui civitate donantur, quorum nomina in Civium catalogum & tabulas publicas referri ſolent, ut Jura & Privilegia civium uſurpare poſſint, quod non in populo tantùm Romano factitatum eſſe, ſed & in Iſraëlitico notum eſt, Ubi tabulæ genealogicæ omnium familiarum & tribuum, ſed Regum & Sacerdotum inprimis accuratiſſimè conſcribebantur & aſſervabantur, ne peregrini & alienigenæ immiſcerentur populo Dei. Quò pertinet recenſio, quæ fieri debuit ex præſcripto Dei Exod. 30. 12.³⁵ & Liber recenſionis, de quo Nehem. 7. 5.³⁶ & imprimis βιβλος γενεσεως Liber generationis³⁷ Chriſti, qui refertur à Matthæo & Luca, ad verum Genus Chriſti aperiendum: Nec aliò videtur reſpicere Ezec. cap. 13. 9. quum de Pſeudoprophetis³⁸ loquens, & pœnas illis nomine Dei denuntians. In conſilio, inquit, populi mei non erunt, & in deſcriptione ſeu libro Domus Iſraël non conſcribentur, nec in terram Iſraël venient. Ubi tres pœnæ gradus notat, ejectionem ex conſilio publico, cui Prophetæ intereſſe poterant Jer. 26. 7. Ejectionem ex populo, qui totus deſcriptus, & albo publico conſignatus erat, ne cenſeantur ampliùs ejus membra, vel fruantur ejus privilegiis. Ejectionem ex terra ipſa, ne, quod peregrinis etiam concedebatur, in ea liceat ipſis ulteriùs pedem figere & morari. Ad hunc ergo morem Spiritus Sanctus alludens, Electionem ſalvandorum per Librum eleganti metaphorâ deſignat, ut notet eos hoc pacto fieri veros Cives Jeroſolymæ cæleſtis, ad quos privilegia omnia, immunitates & beneficia Beatorum pertineant, quorum idcirco nomina in hoc libro velut in regiſtro quodam publico, ſi ita fas loqui, conſignentur, non in Terra, ſed in Cœlo, non manu hominum & atramento, ſed digito ipſius Dei, & Decreto ejus æterno, non in charta aut membrana, ſed in ejus mente, non ut cenſeantur cives Iſraëlis ſecundùm carnem, filii Abrahæ, & hæredes Cananitidis terrenæ, ſed ut agnoſcantur verè filii Dei, Iſraël ſecundùm Spiritum, & hæredes Canaanis cæleſtis. Eò manifeſtè reſpicitur Pſ. 87. 5. 6.³⁹ Apoc. 22. 19. ſed⁴⁰ præcipuè Heb. 12. 23. ubi Eccleſia fidelium vocatur Cœtus Primogenitorum,⁴¹ quorum nomina ſcripta ſunt in cœlis: Ut enim quæcunque ibidem referuntur, alluſivè dicuntur ad populi Iſraëlitici ſtatum, Mons Monti opponitur, Civitas Civitati, Jeruſalem terrena cæleſti, Sanguis victimarum, qui effundebatur in Veteri Teſtamento, Sanguini ραντισμου, qui effuſus eſt à Chriſto, Exercitus Angelorum, quorum διαταγαις data eſt Lex. Gal. 3. 19. Myriadibus eorum, quia aſcendunt & deſcendunt ſuper Filium hominis Jo. 1. 51. & qui ſunt Spiritus miniſtratorii ad ſalutem fidelium, Heb. 1. 14. Ita Primogeniti, quorum nomina ſcripta ſunt in cœlis, manifeſtè relationem habent ad Iſraëlitarum primogenitos, quorum nomina tabulis genealogicis conſignata erant; Nam ut Fideles primogenitorum prærogativas verè poſſident, tum in dominio, quia facti ſunt Reges in Chriſto, qui regnare debent ſuper terram, Apoc. 5. 10.⁴² tum in dupla portione, promiſſionibus ſcil.⁴³ vitæ præſentis & futuræ 1. Tim. 4. 8. & gratiæ & gloriæ Pſ. 84. tum in Sacerdotio, quum facti ſunt Sacerdotium regium in ipſo 1. Pet. 2. 5. 9. Apoc. 1. 5.⁴⁴ Ita in libro genealogiæ cæleſtis verè conſcribuntur, quum jus ad hæreditatem cæleſtem, & ad domum Patris æterni, ex quo omnis familia in cœlo & in terra nominatur, Eph. 3. 15. per electionem obtinent.

XVI. Hinc patet, quid per Librum Vitæ intelligendum ſit, & quo ſenſu Deo tribuatur; Patet etiam Decretum Electionis non ſitum eſſe in generali & indifferente omnium ad ſalutem deſtinatione, ſi credant, ut vellent Sociniani & Remonſtrantes: Sed in peculiari & ſpecifica eorum deſignatione, qui ex gratia Dei & credituri & ſalvandi ſunt: Nam quiſquis nomina eorum, de quibus aliquid decernit, in librum refert, cogitat de illis nominatim, ſeu de individuis ſignatis, non tantùm de individuis vagis & in idea. Ut hîc longè aliud ſit qualitatem communem aſſignare, & decernere, ſub qua homines queant vitam & ſalutem conſequi. Aliud verò nomina quorundam, cæteris ſecluſis, libro vitæ inſcribere; hæc enim ſcriptio ad perſonas ipſas ſpectat, non ſimpliciſſimè ad qualitates, ſub quibus homines poſſunt ſalutem indefinitè obtinere.

XVII. Sic fuit Prima Quæſtio. Sequitur Altera, quæ ut difficilior eſt,⁴⁵ ita majorem ἀκρίβειαν poſtulat; An ſcilicet quidam Libro vitæ ſemel adſcripti ex eo deleri poſſint? Ratio dubitandi oritur ex variis Scripturæ locis, in quibus hoc exertè videtur aſſeri. 1. Ex Voto Moſis Exo. 32. 32. qui quum au-⁴⁶diret Deum iratum populo Iſraëlitico velle eum penitùs exſcindere, tam intenſo charitatis zelo commotus eſt, ut non ſolùm intercedat pro ipſo, ſed & optet potiùs deleri è libro Dei, quàm ut tota gens pereat, Aut remitte peccatum ipſorum, aut ſi non vis, dele me quæſo de libro tuo, quem ſcripſiſti. Et ne votum tantùm impoſſibile putetur, Dominus ſtatim addit, Qui peccaverit, eum delebo de libro meo. Ubi non modò rei poſſibilitas, ſed etiam futuritio innuitur. 2. Ex imprecatione Davidis, qui Pſ. 69. 29. de Eccleſiæ hoſtibus & ſuis loquens, petit ut deleantur de libro viventium, & cum Juſtis non ſcribantur, quod utique dicere non poſſet, niſi talis dari poſſet deletio. 3. Ex comminatione prophetica Joan. Apoc. 22. 19. Si quis abſtulerit ex verbis libri Prophetiæ⁴⁷ hujus, auferet Deus partem ejus de libro vitæ, &c. Quæ luce meridiana clariùs videntur probare, quoſdam ex libro vitæ poſſe expungi. Sic Sociniani & Remonſtrantes & cæteri, qui Sanctorum Apoſtaſiam & Electionis mutabilitatem propugnant, his uti vulgò locis ſolent ad Erroris ſui fulcimentum.

XVIII. Sed veriſſima tamen eſt contraria Orthodoxorum ſententia,⁴⁸ quæ ſtatuit librum hunc lituram nullam admittere, neminemque illi ſemel adſcriptum ex eo deleri poſſe. Argumenta eam in rem afferri poſſunt varia; ſed pauca tantùm è multis delibamus. Primum petitur ex Decretorum divinorum immutabilitate⁴⁹. Cùm enim Liber vitæ nihil aliud ſit, ut jamjam diximus, quàm Decretum Electionis, quò ab æterno quoſdam ſalvare conſtituit, ſi tale decretum firmum ſit & ἀμετάθετον, invariatam etiam & æternam eſſe neceſſe eſt talis Libri Scripturam. Hanc autem eſſe conditionem Decretorum divinorum in genere, & in ſpecie decreti Prædeſtinationis, & natura ipſa Dei, & Scriptura apertè clamant: Et natura quidem Dei, qui ut immutabilis eſt & conſtans in ſe, penes quem nulla eſt⁵⁰ παραλλαγὴ, ἢ τροπῆς ἀποσκίασμα Jac. 1. 17. Ita immutabilis debet eſſe in voluntate & in conſilio, quod ſemel poſitum nec reſcindi nec revocari queat; aliàs vel mutaretur in melius, & ſic non eſſet ſapientiſſimus, vel in pejus, & ſic non eſſet optimus. Scriptura etiam idem paſſim confirmat luculentiſſimè: Nam ſive Decreta in genere conſiderentur, Conſilium⁵¹ meum ſtabit, inquit Dominus Iſa. 46. 10. & implebo omne beneplacitum⁵² meum, & Paulus Rom. 9. 19. voluntati ejus quis reſiſtit? Sive in ſpecie de Electione agatur, quis neſcit vocari στερεὸν θεμέλιον, firmum fundamentum,⁵³ quod nullâ arte vel robore Diaboli ſubrui poſſit, 2. Tim. 2. 19. ἀμετάθετον βουλὴν conſilium immutabile, quod Deus duabus rebus, in quibus impoſſi-⁵⁴bile eſt eum mentiri, verbo ſcilicet & juramento ſancivit Heb. 6. 17. 18. Et πρόθεσιν κατ’ ἐκλογὴν propoſitum ſecundùm electionem, quod firmum⁵⁵ manet Rom. 9. 11. Ut varias alias phraſes omittamus, quibus ſolet deſcribi, eandem immutabilitatem confirmantes.

XIX. Neque hîc audiendi ſunt, Qui vel Pœnitentiam & mutationem Deo tribui ſæpe in Scriptura cauſantur, Vel qui Decreta quædam conditionata illi affingunt. Nam præterquam quòd Electio & Vocatio donis⁵⁶ ἀμεταμελήτοις annumerandæ ſunt ex Rom. 11. 32. Notum eſt Pœnitentiam Deo propriè non competere, ſed ἀνθρωποπαθῶς & metonymicè, non affectivè, ſed effectivè, prout mutationem non conſilii in Deo, ſed operis & facti extra Deum, eamque ex conſilio Dei profectam denotat: Mutationes etiam rerum non inferunt ſtatim mutationem voluntatis, quia mutationes illas ab ipſa Dei volitione immutabili manente pendent. Quod ad Decreta conditionata; non diffitemur res ipſas volitas & decretas aliquando eſſe conditionatas, quæ nonniſi hac vel illâ poſitâ conditione poſſunt impleri: Sed volitionem ipſam ſeu Decretum poſſi dari conditionatum à priori & antecedenter conſtanter negant Orthodoxi, & ſapientiſſimè Synodi Gallicanæ non ſemel repudiarunt, ut Sapientiæ, Potentiæ, & Bonitati divinæ injuriam. Vult quidem & decernit Deus aliquid implendum ſub hâc vel illâ conditione; ſed ita ut ipſam conditionem pariter decernat vel efficere vel permittere. Verùm ut idem velit aliquid & decernat ſub conditione impoſſibili, & quam novit certiſſimè nunquam futuram, quamque ipſe conſtituit non dare, qui ſolus dare poteſt, longè videtur ab ejus Sapientiâ & Potentiâ alienum.

XX. II. Argumentum ſuppeditat nobis Fœderis gratiæ æternitas⁵⁷. Nam cùm fœdus iſtud novum non debuerit abrogari ad inſtar prioris, quod tabulis lapideis inciſum fuerat, ſed æternum debeat eſſe & immutabile, ex⁵⁸ promiſſione celebri Jer. 32. 38. 40. Hoſ. 2. 19. 20. Liber etiam vitæ, qui fœderis iſtius Liber verè nuncupatur, quia fœdus in eo fundatum & conſignatum eſt, non poteſt non æternus eſſe & indelebilis. Neque hîc reponendum, conſtantiam promitti in fœdere à parte Dei, ſed non ſtatim à parte noſtri; itaque, ſi Deus auxilium ſuum nobis pollicetur, ſi officium faciamus, non continuò ſequi nos officium ſemper facturos, atque adeò fœdus nunquam irritum fore. Nam huic exceptioni viam omnem præcludit Dominus ipſe, quum in promiſſione fœderis, non tantùm meminit amoris ſui, ſed & timoris noſtri. Nam ut pollicetur ſe non receſſurum à nobis, ita teſtatur ſe effecturum, ut non recedamus ab ipſo, pangam cum ipſis fœdus perpetuum, ut non avertam me à benefaciendo ipſis, & reverentiam indam animo ipſorum, ut non recedant à me. Sic implet & quod ſuarum & quod noſtrarum eſt partium, ut nihil ſit quod fœdus delere queat. Nam ſi irritum aliquâ de cauſâ fieri poſſet, id potiſſimùm fieret, vel à parte Dei, per mutationem amoris, ſi Deus à nobis recederet; vel à parte noſtri per inconſtantiam noſtram, quâ Deum deſereremus: Sed adversùs utrumque periculum tutos nos præſtat miſericors Deus. Nam quoad prius, teſtatur ſe nunquam receſſurum eſſe à nobis; quoad poſterius, affirmat ſe per timorem, quem nobis ingenerabit, effecturum ne unquam recedamus ab ipſo. Ita non tantùm pollicetur finem, ſed & ipſa media, quæ ad eum ducunt, non tantùm beneficium vitæ ſub conditione offert, quod ſub Lege præſtabat, ſed ipſam etiam conditionem confert & implet. Ut fruſtrà ſint Remonſtrantes, qui promiſſionem hîc fingunt conditionatam. Nam ut non dicam promiſſionem conditionis non poſſere eſſe conditionatam, quia aliàs abiretur in infinitum; Certum eſt nullam poſſi dari conditionem iſtius promiſſionis, quæ non coincidat cum re ipſa promiſſa, quod nemo non videt eſſe abſurdiſſimum.

XXI. III. Ratio ducitur à gratiarum divinarum, quæ in iſto⁵⁹ libro continentur, Connexione & Inſeparabilitate; Nam quod Ethnici de Gratiis ſuis malè ita dictis perhibebant, eas connexas ſemper eſſe, & vinculo quodam indiſſolubili inter ſe junctas; Id longè potiori jure in gratiis divinis locum habere cenſendum eſt, ut nunquam à ſe invicem divelli queant, & qui ſemel unam habuerit, is neceſſariò omnium tandem ſit particeps futurus. Hoc verò non modò ex amoris divini æternitate colligitur, qui ab æterno in æternum extenditur, ab æterno ratione Prædeſtinationis à priori, in æternum ratione Glorificationis à poſteriori: Sed præcipuè ex effectis iſtius amoris, quæ Deus fidelibus ſuis communicat, quæ Apoſtolus in admirabili illâ & verè aureâ ſalutis⁶⁰ catenâ recenſet, Rom. 8. 29. 30. ubi partes omnes ſalutis complectitur, Principia in Præcognitione & Prædeſtinatione, Media in Vocatione & Juſtificatione, Finem denique in Glorificatione: iſti enim quinque annuli ita connectuntur inter ſe, ut qui unum habet, omnes habere debeat, & cui unus deeſt, omnes pariter in eo deſiderentur; Quos præcognovit eos prædeſtinavit, quos prædeſtinavit eos vocavit, quos vocavit eos juſtificavit, & quos juſtificavit glorificavit; Unde ut nemo poteſt glorificari, quin juſtificatus, vocatus, prædeſtinatus, & præcognitus fuerit; Nemo pariter præcognoſci poteſt & prædeſtinari, qui non ſit certiſſimè glorificandus. Sed ſi, quod pertendunt Adverſarii, quidam ex Libro vitæ expungi poſſent, malè iſta beneficia ita connecteret Paulus, ut Prædeſtinationem Vocatio, Vocationem Juſtificatio, Juſtificationem Glorificatio neceſſariò conſequatur, quando fieret ut quidam prædeſtinati, vel non vocarentur, vel vocati non glorificarentur. Perperam etiam alibi Paulus principium cum fine conjungendo diceret, Electionem Aſſecutam eſſe, id eſt, electos obti-⁶¹nuiſſe ſalutem, Cæteros verò occalluiſſe Rom. 11. 7. Sic nec Deus propoſitum Prædeſtinationis aſſequeretur; Nec ſua conſtaret dicto Apoſtoli veritas; Nec fideles in hoc beneficio gloriandi & exultandi materiam haberent, quod nec dici ſine abſurditate, nec ſine impietate cogitari poteſt.

XXII. Sed ne diutiùs in Electionis certitudine demonſtranda immoremur, quod variis quidem fieri poſſet argumentis aliis, ſed quæ longiùs nos à ſcopo abducerent; Videamus paulò preſſiùs, an ex Scriptura confirmatio æternitatis Libri vitæ poſſit haberi. Hoc verò non unâ⁶² ratione colligi poteſt. Primò ex eo, quod Chriſtus Luc. 10. 20. jubet diſcipulos gaudere, non quod dæmones ipſis ſubjiciantur, ſed quòd nomina ipſorum ſcripta ſint in cælis. Cur autem non vult eos gaudere de donis illis extraordinariis, ſed tantùm de Electione, niſi quia dona illa miraculoſa & temporaria erant, quæ poterant auferri & ceſſare, & miniſterialia tantùm, quæ in reprobos etiam cadere poterant: ſed Electionis beneficium, quod per ſcriptionem iſtam denotatur, æternum eſt & ſalutare, quod nec in reprobum cadere, nec à fideli poteſt auferri? At ſi, quod cenſent Adverſarii, potuiſſent deleri ex iſto libro, fruſtrà & ſine ratione ad gaudium eos hortaretur. Quænam enim cauſa lætitiæ diſcipulis eſſe poterat, ſi in continuo diſcrimine verſabantur beneficium iſtud amittendi; quodnam gaudium percipere poterant, ſi illis conſtitiſſet firmitatem iſtius conſilii ex tenui liberi arbitrii filo pendere, quô nihil labilius & inconſtantius? ſolidum illud demum eſt gaudium, quod æternum eſt, quodque nemo nobis eripere queat, aliàs plus doloris ſæpe ex jactura boni oritur, quàm lætitiæ ex ejus brevi & momentanea poſſeſſione percipiebatur. Nec nodum ſolvit Volkelius tom. 5. cap. 17. quum ait ſufficiens eſſe gaudii argumentum, certiſſimam ſalutis viam ingreſſum eſſe, & in eo verſari ſtatu, in quo poſſis conſtanter perſeverare ſi perſeveres, ſempiternam felicitatem omnino ſis conſecuturus. Nam præterquam quod falſò ſupponit ſcriptum nomen habere in cœlo importare tantùm facultatem perſeverandi, ſi volueris; cùm infallibilitatem perſeverantiæ & ſalutis conſequendæ certitudinem etiam inferat, nec rei tantùm poſſibilitatem, ſed & futuritionem dicat; Perperam etiam contendit verum & ſolidum gaudium in mutabili & incerto bono collocari, quod ſingulis momentis vel tentationes Diaboli excutere valeant, vel propriâ infirmitate & inconſtantiâ deperdere quis poſſit. Huc etiam facere poteſt, quod ut Cœlum, & quæ ad illud pertinent, ſtabilia ſunt & immota; Terra verò & terrena omnia fluxa & caduca, unde Regnum Chriſti, quod æternum eſt & ἀσάλευτον Heb. 12. 28. vocatur Regnum cælorum:⁶³ Ita Scriptio quæ fit in cœlis, non modò hæreditatis cæleſtis poſſeſſionem, ſed & Decreti divini conſtantiam & æternitatem notat: Ut reprobi dicuntur ſcribi in⁶⁴ Terra Jer. 17. 13. non modò quia portio eorum eſt in terra, non in cœlo, ſed etiam ut eorum interitus & exitium notetur; ut facili negotio delentur, quæ in terra ſeu in pulvere ſcribuntur.

XXIII. Secundò idem etiam non obſcurè colligitur ex Apoc. 21.⁶⁵ 27. ubi Joannes teſtatur neminem ingreſſurum in Civitatem cæleſtem, præter ſcriptos in libro vitæ, non ingredietur in ipſam quicquam immundum, & faciens abominationem, εἰ μὴ οἱ γεγραμμένοι ἐν τῷ βιβλίῳ τῆς ζωῆς, ſed tantùm qui ſcripti ſunt in libro vitæ, ubi particula εἰ μὴ non eſt exceptiva, quaſi ſcripti in libro vitæ exciperentur ex numero immundorum, qui ingreſſuri non ſunt, quod abſurdiſſimum eſſe res ipſa clamat; ſed eſt adverſativa, quæ excludit non includit electos ab iſto numero, quo ſenſu uſurpari non rarò in Scriptura clarum eſt Luc. 4. 26.⁶⁶ 27. Gal. 1. 7. Marc. 13. 32. unde lux inferri poteſt duobus locis vexa-⁶⁷tiſſimis Joan. 17. 12. Gal. 2. 16. quibus abutuntur Adverſarii, tum⁶⁸ ad Sanctorum apoſtaſiam propugnandam, tum ad juſtificationem per⁶⁹ opera cum fide adſtruendam; ibi enim particula iſta non exceptivè, ſed⁷⁰ adverſativè eſt intelligenda: Joan. 17. 12. nemo periit niſi filius perditionis, id eſt, ſed tantùm. Gal. 2. 16. non juſtificatur homo ex operibus Legis, niſi per fidem Jeſu Chriſti, id eſt, ſed tantùm per fidem; Hoc ſenſu Joannes dicit neminem ingreſſurum in civitatem, niſi ſcriptos in libro vitæ: Ubi duo iſta neceſſariò ſupponuntur, & ſolos ſcriptos in hoc libro eò ingredi, & omnes & ſingulos recipi, ut nemo ex non ſcriptis ingrediatur, & nemo ex ſcriptis excludatur; hoc autem dici nequaquam poſſet, ſi, quod pertendunt Adverſarii, quidam ex hoc libro deleri poſſent, & vita ac ſalute per conſequens excidere.

XXIV. Confirmatur id ipſum Tertiò ex promiſſione, quam Chri-⁷¹ſtus dat Victori Apoc. 3. 5. ſe non deleturum nomen ejus ex libro vitæ. Nam cùm omnes electi & fideles ſint victores in Chriſto Rom. 8. 38. & 1. Cor. 15. 57. ex eo ſatis conſtat, neminem ex hoc libro deletum iri. Dices, negationem iſtam deletionis non potuiſſe proponi, ut beneficium aliquod eximium & privilegium ſingulare, quod ſit tamen à Chriſto, ſi impoſſibile foret aliter fieri. Sed facilis eſt reſponſio, Chriſtum non ideo deletionem iſtam in aliis poſſibilem ſupponere, ſed tantùm æternitatem & conſtantiam iſtius beneficii velle deſignare; eodem modo quô ℣. 12. ejuſdem capitis pollicetur Victori, quòd futurus ſit ut columna in Templo Dei, nec foras ampliùs ſit egreſſurus, non quòd aliquis re ipſa egredi poſſit, ſed ut ex ea negatione perpetuitas gloriæ indicetur: Sic Chriſtus ad ſolatium fidelium ſuorum, qui perſeveraverint in fide & pietate, perſeverantiam amoris & benevolentiæ divinæ pollicetur. Atque ita antitheſim vult inſtituere inter ſtatum Ecclieſiæ militantis, in qua multi ſemper latent hypocritæ, qui ex canone charitatis videntur in libro vitæ ſcripti, & ultimo demum die detegendi ſunt, & à Sanctis ſecernendi; Et ſtatum Eccleſiæ triumphantis, quæ nullos niſi veros & genuinos cives, qui in æternum communione Dei fruentur, admiſſura eſt.

XXV. Denique ſi quis deleri poſſet ex Libro vitæ, id fieret; Vel quia Deus non potuit diſtinguere veros cives à falſis; Vel quia non valeret conferre ipſis præordinatam gratiam. At neutrum dici poteſt, quia illud ſummæ Dei ſapientiæ & conſtantiæ repugnat, quaſi aliquid ei ex improviſo eveniret, propter quod deberet à priori ſuo conſilio reſilire; vel quod illi ſemel placuit poſtea diſpliceret. Iſtud verò potentiæ ejus infinitæ derogat, ac ſi non poſſet perficere, quod ſemel conſtituit. Dicere hîc ſcriptionem iſtam eſſe conditionatam, ut vult Volkelius, quia nemo in libro vitæ ſcriptus abſque ulla conditione ac prorfus immutabilitèr vitæ ſit deſtinatus, quamdiu adhuc vivit & nondum penitus ex omni parte vicit; eſt petere principium & ſupponere quod eſt in quæſtione. Nam licèt non negemus poſſeſſionem ſalutis per inſcriptionem iſtam nobis deſtinatam, eſſe conditionatam, quia non ſine mediis ad finem perducimur, & qui deſtinat ad finem deſtinat etiam ad media eò ducentia; Negamus tamen, ipſam inſcriptionem poſſi dici conditionatam, ita ut conditio quædam illi præcurrat, ex qua, ut dubia & poteſtativa ſuſpendatur; non modò quia, uti antea diximus, decreta Dei à nulla conditione extra Deum ſuſpendi poſſunt; ſed & quia ipſa conditio, quæcunque tandem illa ſit, debet in libro vitæ nobis deſtinari, niſi in caſtra Pelagii velimus tranſire. Ratum ergo maneat & fixum, quod antea probandum ſuſceperamus, neminem è Libro vitæ deleri poſſi: Ut hîc longè potiori jure Deo tribui poſſit, quod iniquiſſimus Judex Pilatus de ſe ipſo dicebat, Quod ſcripſi, ſcripſi. Quò pertinent iſta Auguſtini in Pſ. 68. nobis in hæc verba, deleantur de libro viventium. Fratres, non ſic accipere debemus, quod quemquam Deus ſcribat in libro vitæ & deleat illum, ſi homo dixit, quod ſcripſi, ſcripſi, Deus quemquam ſcribit & delet? Præſcius eſt, Prædeſtinavit omnes ante conſtitutionem mundi regnaturos cum Filio ſuo in vitâ æternâ; hos quos conſcripſit continet liber vitæ &c.

XXVI. Sed quia hanc ſalutis noſtræ anchoram labefactare videntur loca jamjam allata, videamus paucis quid illis reſpondendum ſit. Primus locus petitur ex Exod. 32. 32. ubi agitur de Voto Moſis⁷², qui quia cæteris difficilior, paulò accuratiùs de eo eſt agendum. Exercuit non parum Interpretes hæc difficultas, quam ut tollerent varia varii commenti ſunt, quæ ut parum ad rem facientia commemorare nihil attinet. Quidam ut Solomo Jarchi inter Judæos, & ex Pontificiis Cajetanus per Librum hunc, non Librum vitæ, ſed Librum Legis, Vocationis, ſive Principatûs intelligendum eſſe contendunt, ex quo nomen ſuum deleri petierit Moſes, malens memoriam rerum à ſe geſtarum perpetuâ tolli oblivione, quàm totum perdi populum; acſi ſenſus eſſet, Si tu non vis parcere, ô Deus, populo propter peccatum, quod in Legem tuam admiſit, Ego nolo ampliùs in hac Lege nominari, quaſi ego hujus promulgationis auctor fuerim, vel ſaltem occaſionem dederim, cur totus populus deleretur. Alii ut Auguſtinus quæſt. 147. in Exod. & Gregorius de Valentia volunt, Moſem ex ingenti familiaritatis divinæ ſecuritate tali Deum ratiocinatione interpellaſſe. Aut dimitte eis hanc noxam, aut dele me de libro tuo; ſed non delebis me de libro tuo, in quo me indelebili charactere conſcripſiſti, Dimitte igitur eis hanc noxam. Alii referunt ad Librum fœderis, ſeu Catalogum Sanctorum & Eccleſiæ in hunc ſenſum; Expunge me potiùs ex albo populi tui, & ex eorum numero, quibus promiſſiones vitæ feciſti, quàm ut videam totum iſtum populum exterminari. Sunt qui velint Moſem hoc turbatum dixiſſe, non ex ratione, ſed ex impetu humanæ affectionis, infirmitate & impatientia, ut Hugo de Sancto Victore. Sed neque iſta omnia nodum poſſunt ſolvere, & dilutiora videntur, quàm quæ tam flagranti charitati & heroico affectui competant.

XXVII. Bifariam ergo commodiùs reſponderi poſſi cenſemus, 1. Ut verba Moſis non referantur ad Librum vitæ æternæ, ſeu electionis Decretum, quaſi æterno exitio ſe devovere voluerit, ſed ad Librum vitæ præſentis, qui liber eſt Providentiæ, ut citiùs obire voluerit, quàm totius populi interitum videre, vel ut hac morte ſuâ ſuorum popularium ſalutem redimere voluerit, quaſi diceret; Satius eſt me mori, quàm totum iſtum populum in fœdus tuum adſcriptum, & tot miraculis ex Ægypto liberatum, cum perpetua nominis tui ignominia in hoc deſerto perire; hæc fuit Hieronymi ſententia Qu. 9. ad Algaſiam, dum ait Moſem & Paulum ex charitate erga populum voluiſſe perire non in perpetuum, ſed in præſentiarum, non in ſpiritu, ſed in carne, hoc eſt per mortem corpoream. Ad quem accedit Euthymius in Pſ. 68. & Gregorius in l. 10. mora. cap. 7. Et confirmari poteſt 1. quia Moſes loquitur in genere de Libro Dei, non de Libro vitæ, Dele me, inquit, de libro tuo. 2. quia votum Moſis debet reſpondere comminationi adversùs populum, cùm pœnam ipſi infligendam in ſe transferri cupiat: At comminatio & pœna non alia fuit, quàm eorum interfectio & mors corporea; ut conſtat ex ℣. 10. Dimitte me ut iraſcatur furor meus & deleam eos, faciamque te in gentem magnam, ubi per deletionem, ſtragem ejuſnotari repentinam & univerſalem nemo negare poteſt; & ratio evincit, cùm enim in populo non pauci eſſent electi, nemo dixerit Deum mortem æternam illis comminatum fuiſſe; Confirmatur ex ℣. 34. ubi pœna ipſa inflictpopulo proponitur; Unde Moſes de eodem genere mortis loquens, dele me, inquit, de libro tuo.⁷³ 3. Huc facit imprimis, quod ipſe Moſes Num. 11. 15. in ſimili fermè occaſione, & ad eandem mentem ad concupiſcentiæ ſepulchra repetit, ſi ſic mecum agis, obſecro ut interficias me, mortem corpoream optans, imò mortem immaturam & violentam, ex ardenti in populum charitate, ut ipſius exitium ſuo interitu redimeret.

XXVIII. Verùm licèt librum iſtum de Libro vitæ intelligeremus; non continuò ſequeretur, quod pertendunt Adverſarii, poſſi quemquam ex eo libro deleri. Quia in precibus & votis non ſemper ea quæ fieri poſſunt, ſed interdum etiam ἀδύνατα⁷⁴ optantur, ut David dum optat mori pro Abſalomo 2. Sam. 18.⁷⁵ Chriſtus tranſire calicem Matth. 26.⁷⁶ & Paulus fieri anathema pro fratribus Rom. 9. 2.⁷⁷ Nec tamen perperam & temerè, quia hoc non ſit abſolutè, ſed hypotheticè, ſub aliqua vel tacita, vel expreſſa conditione voluntatis Dei & poſſibilitatis rei. Nec mirum videri debet, ita enim pro objectorum ratione variè ſolent affici Sancti, & aliter loqui, quum ſalutem ſuam aut aliorum, Deive gloriam ſpectant; aliter verò quum Dei Decretum & beneplacitum intuentur. Chriſtus quum attendit ad Judæorum incredulitatem & charitatem ſuam, lachry-⁷⁸matur, & eorum ruinam ſeriò deplorat Luc. 19. 41. O utinam attenderes ad ea, quæ pacem tuam ſpectant. At idem quum Patris decretum juſtiſſimum cogitat, in eo acquieſcens exultat ſpiritu & gratias illi agit Matt. 11. 22. Sic quum tempore paſſionis iræ divinæ ſibi imminentis pondus graviſſimum perpendit, & mortem diriſſimam, quæ illi impendebat, horrore quodam, ſed naturali & ἀδιαβλήτῳ correptus, illam deprecatur; Tranſeat à me calix iſte: At quum rurſus oculos attollit ad Patris ſapientiſſimum decretum, in eo ſubmiſſè acquieſcit, ſed non ſicut ego volo, ſed ſicut tu vis, ô Pater. Ita quum Paulus ad Dei conſilium æternum de Electione & Reprobatione hominum reſpicit, agnoſcit ita eſſe immutabile, ut nec populum, quem præſcivit & elegit, rejicere poſſit, nec quos rejecit, vitâ donare; ſed idem tamen dum rejectionem fratrum ſuorum, & gravem illam πώρωσιν, quæ Iſraëli accidebat, attendit, non poteſt ſibi temperare, quin intenſo charitatis ardore optet fieri anathema pro fratribus, & ab ipſo Chriſto quodantennus ſeparari: Idem in Moſe obſervamus; Sanè non ignorabat Moſes, irrevocabile eſſe Dei conſilium, & fieri non poſſi ut vel electus periret, vel reprobus ſalvaretur; ſciebat alienum eſſe ab ipſius juſtitia infontes cum fontibus perdere: Sed quia omnes ejus ſenſus devinctos quaſi tenebat cura populi, cujus ſciebat curam ſibi eſſe demandatam, nihil aliud ipſi venit in mentem eo momento, quàm ut ſalvus eſſet populus, & gloria Dei non obſcuraretur in illius interitu; quæ verò tantæ ſollicitudini repugnabant tunc non attendit. Nec mirum ita fuiſſe perplexum, putabat ſcilicet interitu electi populi aboleri Dei fidem, & gloriam ejus in hâc rejectione mirum in modum periclitari, putabat fœdus cum ipſo initum convelli, & grandem Ægyptiis blaſphemandi adversùs Deum occaſionem dari; Quod tam ægrè & impatienter fert, ut ſe ipſum exitio potiùs devovere velit, quàm ut talis blaſphemandi anſa hoſtibus concedatur: Sed ita hæc ſunt intelligenda, ut conditio tacita in tali voto & ſimilibus ſemper ſit includenda, nimirum ſi hoc fieri poſſit, & ſi ad gloriam Dei conducat: ſi quo modo, citra culpam ullam, poſſet utile eſſe medium ad veniam populo obtinendam. Unde petitio non infert rei impoſſibilitatem, ſed petentis exprimit ζῆλον & charitatem, & ardorem quendam heroicum & extraordinarium, qui quovis periculo, imò proprio exitio, ſi fieri poſſet, redimere vellet Dei gloriam & fratrum ſalutem. Talia autem deſideria & vota, licèt ſint per ſe inefficacia ad agendum, maximæ tamen ſolent eſſe virtutis ad impetrandum; ſolent enim amici ſimilibus precibus vim quodammodo amicis facere, & quod volunt extorquere: Ut ſi filius patri præ cæteris charus culpam fratris immorigeri à patre hoc modo deprecetur, & iram ejus placare tentet, vel ignoſce illi, vel me occide, aut exhæreda; ſcit enim parentem quidvis potiùs, quàm iſtud facturum.

XXIX. Quia verò non facilè concipi poteſt, quomodo Moſes & Paulus potuerint optare æternum ſuum exitium & ſeparationem à ſummo Bono, quod videtur pietati & charitati imprimis adversari; Non incommodè diſtinguunt hîc Noſtri amicitiam Chriſti & ejus fructum, ſeu inter ſanctitatem, quæ in bono Ethico, & felicitatem, quæ in phyſico verſatur: Ut enim in Deo duo hæc præcipuè attendimus, ſanctitatem & felicitatem, quæ creaturæ, quam ad ſe vocat, pro modulo communicantur; Ita in Dei amiſſione duo ſunt, carentia ſanctitatis, per quam Deo adhæremus, & carentia felicitatis, in qua ipſo fruimur, quæ etſi in reprobis conjungantur, in aliis tamen poſſunt ſeparari, ut ſit privatio felicitatis ſine privatione ſanctitatis; Ut Chriſtus derelictus dicitur à Deo quoad prius, nimirum gloriæ communicationem & gaudii influxum; licèt nunquam ab eo ſeparatus ſit quoad ſanctitatis participationem & virtutis influxum, quoad affectionem commodi, ſed non affectionem juſtitiæ. Idem de Moſe & Paulo dicere poſſumus, eos non optaſſe ſanctitatis privationem, vel amicitiæ ſuæ cum Deo diſſolutionem, quia hoc optare, non tam Deo eſſet ingratum, quàm petentibus impium; ſed eos potiùs loqui de amicitiæ iſtius fructibus & felicitatis ſenſu, ut ſignificent ſe libentiùs carituros Dei conſpectu, gaudio ac ſuavitate, quæ inde oritur, quàm ut totus populus periret; Non optant eſſe Dei oſores, ſed vindictæ objecta; Volunt perire, non ut Dei inimici, ſed ut fratrum Servatores, ſi modò id ex rei natura, & per Dei conſilium fieri poſſet, cui ſe Sancti in precibus & votis ſuis ſemper ſubjicere debent cum Chriſto. Ut hîc ſimiles enunciationes conditionatæ & hypotheticæ ſemper, non abſolutè ſint intelligendæ.

XXX. Sed hîc regeret ſtatim aliquis: Licèt conditio in voto Moſis ſubintelligeretur, non tolli tamen difficultatem; Quia Deus Moſi reſpondens abſolutè loquitur, & non tantùm rem poſſi fieri; ſed revera futuram⁷⁹ denunciat ℣. 33. Eum qui mihi peccaverit, delebo nomen ejus de Libro quem ſcripſi. 1. Si de morte corporea locum intelligamus, ſublata erit omnis difficultas, quia nemo negat multos ſæpe è vivis tolli, & de numero viventium deleri juſto Dei judicio. 2. Sed ſi de æterna loquimur, non magis aſtruitur rei poſſibilitas; quia ut Moſis votum fuerat conditionatum, ſi per impoſſibile id fieri poſſet; ita Deus reſpondet ſub eadem tacita conditione, quòd ſi fieri res poſſet, Moſes tamen non foret delendus, repugnante non modò conſtantia, ſed etiam juſtitia divina, quæ non pateretur eum deleri, qui foret extra noxam, ſed poſtularet reum ipſum plecti; loquitur ergo Deus de eo quod ex jure debuiſſet fieri, non verò de eo quod facturus eſſet re ipſa, aliàs delendi fuiſſent quotquot peccaverant, tam reprobi, quàm electi, quod non factum tamen. Unde bene colligas, Juſtitiam Dei requirere, ut nocens plectatur non inſons, ſed non ſtatim rem erga ſingulos executioni mandari; Ita Dominus corrigit votum Moſis, non iraſcendo ipſi pro talibus precibus, quas utut præcipitantiùs paulò effuſas, noverat tamen ex charitatis quodam exceſſu proficiſci, ſed benignè eum reprimit, & judicii ſui æquitatem commendat, quod tamen non excludit miſericordiæ veritatem, quam in venia populo conceſſa luculenter demonſtravit.

XXXI. Quamvis ergo votum hoc Moſis impleri non potuerit, non putandum tamen inane fuiſſe, quia non tam attenditur rei eventus, quàm demonſtratio hyperboles ſeu exceſſus charitatis, qui ſolet ferri ad impoſſibilia, quia in iis quæ fieri poſſunt nihil ſatisfacit. Unde locutio hyperbolica adhibetur, in qua non tam quod dicitur, quàm quod intelligitur ſpectandum eſt; nec tam quod re ipſa fieri poteſt, quàm ut quæ ſub eo ſunt maximè ardua, ſed poſſibilia tamen, univerſa intelligantur. Ut ergo Moſes oſtendat nihil ſe poſſi gravius ac intolerabilius experiri calamitate populi ſui, rem ſibi duriſſimam adducit, quæ fieri non poterat, non ut illam, ſed per illam quicquid in rerum natura dici vel cogitari poterat maximè horrendum, deſignaret. Unde non magis vexandum eſt quod optat Moſes, vel Paulus, quàm quod Paulus ipſe dicit de Galatis cap. 4. Eruiſſetis oculos veſtros, non quaſi putâſſet erui poſſi oculos, ſed ut innuat tantùm, nihil ſibi eſſe adeò charum, cujus jacturam ultrò non feciſſent illius gratiâ. Sic Moſes optat deleri nomen ſuum de libro Vitæ, & Paulus anathema fieri à Chriſto, non quòd hoc propriè vellent, quod fieri neutiquam poſſi non ignorabant; ſed ut oſtendant nihil ſe recuſare, quô Deus placeretur populo ſuo, & nihil ſibi magis eſſe in votis quàm populi ſalutem. Cæterùm ſi quæratur cur Moſes hac locutione mentem ſuam expreſſerit, potiùs quàm alia quapiam, reſponderi poteſt loquutum eſſe ex occaſione, & pro re nata, reſpectu habito ad ea quæ præceſſerant, Dominus dixerat Moſi, Dimitte me, ut accensâ irâ conſumam eos, & delebo nomen eorum ſub cœlis Deut. 9. 14. Ideo Moſes ad ea verba alludendo reſpondet, & petit in populi ſalutem, non modò deleri nomen ſuum ſub cœlis, ſed etiam de libro quem in cœlis ſcripſerat. Idem de Pauli voto dici poteſt, dixerat ſub finem capitis 8. nihil eſſe vel in cœlo, vel in terra, vel in inferis, quod ipſum ab amore Dei in Chriſto ſeparare poſſet. Jam ut exceſſum amoris ſui erga Judæos fratres ſuos ſecundùm carnem, & intimum dolorem, quô afficiebatur ob eorum exitium, teſtetur, profitetur ſe optare fieri anathema à Chriſto, id eſt, ſeparari ab ipſo, ſi tamen fieri poſſet, & ita ſe animatum eſſe, ut eorum ſalutem exitio ſuo redemptam vellet, & ne ſepararentur à Chriſto, ſe ab ipſo ſeparari.

XXXII. Secundus qui objicitur locus, petitur ex Pſ. 69. 29.⁸⁰ Ubi Pſaltes inter alia, quæ hoſtibus Eccleſiæ & ſuis imprecatur, hoc etiam addit. Deleantur de libro viventium, & cum Juſtis non ſcribantur, quod utique dicere non potuiſſet, niſi agnoviſſet quoſdam ex tali libro deleri poſſi. ℟. Poſſet hoc quidem commodè referri cum quibuſdam ad exitium temporale & mortem corpoream, ut per librum viventium intelligatur liber vitæ præſentis, & per librum Catalogus fidelium, qui profitentes Dei nomen, cenſebantur ex canone charitatis mortui in gratia Dei; Verùm licèt hæc oratio ulteriùs extenderetur uſque ad exitium æternum, ne ſic quidem quicquam faceret pro Adverſariis; Duplex enim deletio diſtinguenda, alia poſitiva & realis, alia verò negativa tantùm & apparens. Illa, quâ re ipſa expunguntur, qui antea ſcripti fuerant; Iſta, quâ declaratur aliquem nunquam inſcriptum fuiſſe, & quâ habetur eo loco ac ſi deletus eſſet, quum patefit ipſo eventu non eſſe inſcriptum. Prior eſt abſolutè impoſſibilis; Poſterior ſæpe datur reſpectu hypocritarum & προσκαίρων, quando Deus larvam illis detrahit, & è Corpore externo Eccleſiæ abdicat; ſic enim detrahendo illis ſignacula vocationis, & prærogativas fœderis externi quibus gloriabantur, oſtendit nunquam verè fuiſſe electos, nec ad Eccleſiæ Corpus myſticum pertinere, etſi ad tempus locum inter fideles occupaverint, & tales vel ſecundùm gloriationem ſuam, vel juxta opinionem aliorum habiti ſint. Ita David hîc ſpiritu prophetico actus, non tam preces concipit adversùs Eccleſiæ hoſtes, quàm oracula fundit de eorum interitu, dum vult ut tales, qui ſe jactabant Eccleſiæ membra, & videbantur albo fidelium inſcripti, detractâ larvâ ex Eccleſia ejiciantur & reſecentur, ut appareat eos, licèt domeſticis permixti fuerint, re ipſa tamen extraneos fuiſſfe & nunquam fidelium albo verè inſcriptos; Hanc autem eſſe mentem Pſaltis probari poteſt 1. ex verbis ſequentibus, quæ exegeticè adduntur; Et cum juſtis non ſcribantur; nam ut in Pſalmis paſſim occurrit, ut poſterior pars versûs ſit prioris exegeſis, & idem aliis terminis dicatur, idem hîc obſervatur; quod figuratè & tropicè dixerat Pſ. de deletione, jam propriâ locutione explicat, quum dicit, non ſcribantur, ut innuat deleri nihil aliud eſſe, quàm non ſcribi. 2. ex loco parallelo antea citato Ezech. 13. 9. Ubi eandem pœnam Pſeudoprophetis denuncians, eam negativè effert, non ſcribantur in catalogo domus Iſraël, &c. 3. ex oraculi iſtius complemento, quod in N. Teſtamento partim ad Judam proditorem Act. 1. 20.⁸¹ partim ad obſtinatos Chriſti hoſtes refertur Rom. 11. 8. 9.⁸² cùm enim conſtet ex ipſius Chriſti declaratione, eos fuiſſfe reprobos & filios perditionis, jam olim æterno exitio devotos, ex eo facilè patet non poſſi dici verè inſcriptos unquam fuiſſe, niſi ſcribi ad damnationem, & ſcribi ad vitam, unum idemque eſſe dicere velimus, quod ἀδύσατον.

XXXIII. Sic exponit Auguſt. in h. l. Deleantur de libro viventium, & cum juſtis non ſcribantur, fratres non ſic accipere debemus, quod quemquam Deus ſcribat in libro vitæ & deleat illum, ſi homo dixit, quod ſcripſi, ſcripſi, de titulo ubi ſcriptum erat Rex Judæorum, Deus quemquam ſcribit & delet? Præſcius eſt, prædeſtinavit omnes ante conſtitutionem mundi regnaturos cum Filio ſuo in vitâ æternâ, hos quos conſcripſit, ipſos continet liber vitæ; Et paulò poſt, Iſti ergo quomodo inde delentur, ubi nunquam ſcripti ſunt? Hoc dictum eſt ſecundùm ſpem ipſorum, quia ibi ſe ſcriptos putabant. Quid eſt deleantur de libro vitæ? Ut ipſis conſtet non illos ibi eſſe &c. Nam verſus qui ſequitur exponit quod dictum eſt, Et cum juſtis non ſcribantur. Dixit ergo deleantur ſecundùm ſpem ipſorum, ſecundùm autem æquitatem tuam quid dico? non ſcribantur, &c. Ex quibus conſtat deletionem ipſi nihil aliud eſſe, quàm manifeſtationem non inſcriptionis, ſeu negationem ſcriptionis. Si quæras, Cur Scriptura hoc verbo delendi utatur, ſi nunquam ſcripti fuerunt? ℟. hoc ideo fieri, quia non ſemper ex rei veritate, ſed ad hominem κατὰ δόξαν loquitur juxta vanam hypocritarum præſumptionem, vel aliorum opinationem, quomodo Matt. 9. 12.⁸³ Phariſæi vocantur ſani, qui non egent medico, non quòd tales eſſent, ſed quòd tales ſe jactarent Luc. 18. 9.⁸⁴ Ita Matt. 13. 12. Luc. 18. 9.⁸⁵ Illi qui nihil habet, etiam quod habet ab eo auferetur, quomodo ſi nihil habet? id eſt, interprete Lucâ c. 8. 18. Etiam quod videtur habere.⁸⁶ Sic deleri dicuntur, quia vel ſibi vel aliis inſcripti videbantur. Atque hîc obſervandum, quòd ut Eccleſia diſtingui ſolet juxta duplicem σχέσιν, vel ut eſt viſibilis Vocatorum, vel inviſibilis Prædeſtinatorum; Ita duplex poteſt dici Liber, cui homines inſcribuntur, Liber vocationis externæ, in quo conſcribuntur quotquot externè vocantur, & in Eccleſiam viſibilem recipiuntur, & Liber Prædeſtinationis æternæ, in quo Deus inſcribit qui ſunt; Illius ſcriptio eſt externa & apparens, quæ ſit coram hominibus quoad profeſſionem externam & ex judicio charitatis. Iſtius verò interna & realis in Dei decreto ex rei veritate; Huic duplici inſcriptioni duplex opponitur deletio. Alia vera & realis æternæ inſcriptionis: Alia externa tantùm fucatæ & temporariæ; Iſta poteſt dari & ſæpe datur; Illa verò nunquam; pari planè pacto, quô Chriſtus Joan. 15. 2.⁸⁷ ait omnem palmitem in ſe non ferentem fructus tollere, non quòd verè unquam talis Chriſto inſitus fuerit, ſed quia ita videbatur: Nimirum ut duplex poteſt eſſe inſitio, alia externa profeſſionis, qualis eſt hypocritarum & temporariorum, alia interna communionis, qualis eſt verorum fidelium: Ita duplex datur reſecatio, alia ab interna communione Corporis myſtici Chriſti, quæ eſt impoſſibilis, alia ab externa poſſeſſione, quæ quotidie fieri ſolet ab iis, qui vel ſponte recedunt ab Eccleſiâ, & naufragium fidei faciunt, vel qui juſto Dei judicio ex ea ejiciuntur.

XXXIV. Ex quibus facilè colligitur quid reſpondendum ſit ad tertium locum ductum ex comminatione Prophetica Apocal. 22. 19.⁸⁸ Si quis aufert ex verbis hujus Prophetiæ, Deus auferet partem ejus ex Libro vitæ. Præterquam quòd enim propoſitio eſt conditionalis, non abſoluta, ſi quis abſtulerit, Conditio autem illa non cadat in ſcriptos per gratiam electionis 1. Joan. 3. 9. Certum eſt deletionem non eſſe intelligendam poſitivam, quæ ſupponit præcedentem inſcriptionem, ſed negativam, quæ negat omnem ſcriptionem, ut deleri ſit notum facere quòd nunquam ſcripti fuerint, nec ullam partem proinde ſint habituri in iſtâ vitâ; & hoc non obſcurè patet à pari, quum dicitur pars auferenda ex ſanctâ Civitate, non quam habuerant vel habituri erant, ſed ne ullam habeant. Ita Deus ut æquitatem judicii ſui commendet, docet, quomodo pœna reſpondere debeat peccato, ut alibi non ſemel fieri ſolet; Nam falſariis & corruptoribus, qui librum hunc adulterare voluerint per additionem, Deus addet & ſuperimponet plagas omnes iſtius libri: Aliis verò impoſtoribus, qui per detractionem librum hunc mutilaverint, detrahet partem è libro vitæ, Si quis adjecerit ad verba Prophetiæ hujus, imponet ei plagas omnes hujus libri, ſi quis verò abſtulerit ex verbis libri hujus Prophetiæ, auferet Deus partem ejus ex Libro vitæ, &c. Non quam re ipſa habebat, ſed quam putabat, vel gloriabatur ſe habere, & quam alii ex profeſſione ejus externa judicio charitatis ad ipſum pertinere exiſtimabant.

XXXV. Supereſt Tertia & poſtrema Quæſtio breviter expedienda,⁸⁹ An & Unde nobis conſtet, nos Libro vitæ eſſe inſcriptos? Ad quam, ut duo ſunt ejus membra, diſtinctè etiam reſpondendum eſt; Ad prius, ratio dubitandi ex eo oritur; Quòd cùm electio, quæ per Librum vitæ deſignatur, penes Deum maneat abſcondita inſtar libri ſeptem ſigillis obſignati, vel non poſſit niſi eventu ipſo certò cognoſci, non ſecus ac cætera Dei Decreta; non videtur de ea cuiquam mortalium conſtare poſſfe. Hinc Pontificii & alii, qui certitudinem gratiæ ſubjectivam non minùs ac objectivam impugnant, negant quemquam ſine ſpeciali revelatione poſſfe aut debere certum eſſe, certitudine fidei divinæ, cui non poſſit ſubeſſe falſum, ſibi remiſſa eſſe peccata, & ſe eſſe in gratia Dei, & ſi quæ certitudo habetur, eſſe tantùm moralem & conjecturalem, quæ non ſit abſque dubitatione & hæſitantia. Vide Bell. lib. 3. de Juſtif. c. 2.

XXXVI. Verùm longè alia mens eſt Orthodoxorum, qui Scripturam ducem hîc ſequuntur; Quamvis enim non diffiteantur Librum hunc ſeptem ſigillis obſignatum à nemine vel Angelorum vel hominum aperiri poſſfe; ſciunt tamen repertum eſſe Leonem de Tribu Juda, Agnum Dei, qui vicit, ad aperiendum Librum, Chriſtum ſcilicet θεάνθρωπον, qui ut pleniſſimam ejus notitiam habet; Ita Jus & munus obtinuit ſuis illum, quantùm neceſſfe eſt, revelandi. Apocal. 5. 5.⁹⁰ Licèt etiam concedant cognitionem illam non ſemper haberi; vel eodem gradu & tenore in Actum exire; Agnoſcunt tamen haberi poſſfe citra ſpecialem revelationem, ita ut fidelis poſſit aliquando, & debeat certò ſtatuere, ſe ad vitam æternam eſſe electum & in gratia conſtitutum. Nec rationes variæ deſunt, quibus hæc ſententia confirmetur. 1. Quia ea eſt indoles gratiæ Dei, ut non tantùm bona nobis largiri velit; ſed & ſenſum & notitiam eorum nobis imprimere, aliàs nec de iis gratias agere, nec iis cum ſolatio frui poſſfemus, quod utrumque tamen facere tenemur, hinc Paulus 1. Cor. 2. 12.⁹¹ teſtatur nos Spiritum à Deo accepiſſe, ut cognoſcamus ea quæ nobis data ſunt à Deo. 2. Quia fideles poſſunt ſcire ſe eſſe filios Dei, Ergo & electos & libro vitæ adſcriptos; Nemo adoptionem hanc obtinere poteſt niſi ex electione; Idem Spiritus teſtatur cum ſpiritu noſtro, nos eſſe Filios Dei, Rom. 8. 16.⁹² 3. Quia poſſunt ſcire ſe habere vitam æternam, Hæc ſcripſi vobis credentibus in nomen Filii Dei, ut ſciatis vos habere vitam æternam, & ut credatis in nomen Filii Dei, inquit Joan. 1. c. 5. ℣. 13.⁹³ Unde autem vitæ æterna niſi ex Libro vitæ? 4. Quia poſſunt ſcire ſe credere, dum fides actu reflexo fertur in ſuam apprehenſionem, Novi cui crediderim, inquit Paulus 2. Tim. 1. 12.⁹⁴ Nos credidimus & novimus te eſſe Chriſtum Filium Dei, inquiuut diſcipuli Joan. 6. 59.⁹⁵ Et Joan. cap. 2. ℣. 5. γινώσκομεν ὅτι ἐγνώκαμεν αὐτὸν cognoſcimus quòd novimus ipſum.⁹⁶ At fides eſt ex vocatione, vocatio ex Prædeſtinatione, unde qui novit ſe credere, noſſfe etiam debet ſe eſſe electum.

XXXVII. 5. Huc facit imprimis calculus ille albus, quem ſe daturum Victori pollicetur Chriſtus, in quo nomen novum inſcribendum eſt, quod nemo novit niſi qui accepit, Apoc. 2. 17.⁹⁷ Nam ſive calculus albus reſpiciat ad judiciorum morem, in quibus calculo albo reus abſolvebatur, atro verò & nigro condemnabatur, quò pertinent illa Ovid. Metamorphoſ. 15.

Mos erat Antiquis, niveis atriſque Capillis, His damnare reos, illis abſolvere culpa. Unde mos notandi felices dies albo lapillo videtur manaſſe; Et ita fidelium abſolutio coram Deo deſignatur, de qua Chriſtus Joan. 5. 24. Sive alludat ad Comitia Veterum, in quibus, ut obſervat Eraſmus, nomen ejus, cui favebatur, calculo inſcribebatur, ut ita dignitas filiorum Dei, indicetur, qui Reges & Sacerdotes Deo fiunt, Apoc. 1. 5. Sive denique ad Certamina ſolemnia Græcorum reſpiciat, in quibus, ſi Arethæ credendum eſt, Vincentibus calculus albus in ſignum victoriæ dabatur, ut hac ratione gloria & triumphus fidei victricis adumbretur. Certum eſt quocunque modo ſumatur Nomen illud novum, quod iſti calculo inſcribendum dicitur, (quod non aliud poteſt eſſe, quàm nomen glorioſum filii Dei & regni cælorum hæredis, quod Iſ. 56. 5.⁹⁸ dicitur nomen melius quàm filiorum & filiarum, de quo 1. Joan. cap. 3. 1.⁹⁹ Apocal. 22. 45.¹⁰⁰ & 3. 12.) cognitum eſſe recipienti, licèt alios lateat: Sed hoc perperam & falſò diceretur, ſi nec adoptio nec electio cuiquam fidelium cognita eſſe poſſet. Quamvis enim non diffiteamur perfectum iſtius promiſſionis complementum futuræ vitæ reſervari, in qua abſoluto curſu noſtro & decertato bono certamine, abſolvendi ſumus à Chriſto, & regni cælorum hæreditatem & coronam vitæ, ut victoriæ noſtræ βραβεῖον, accepturi; Non negandum tamen eſt in hac vita, in qua fideles per gratiam Dei non modò incipiunt vincere, ſed etiam ὑπερνικῶσι, Rom. 8. 34. ad eorum ſolatium jam inchoari, quum intimatur in cordibus ipforum ſententia Chriſti abſolutoria, & adoptio in iis per Spiritum obſignatur, Rom. 8. 16. Gal 4. 6.

XXXVIII. 6. Idem etiam evincunt πληροφορία, πεποίθησις, καύχησις, εἰρήνη, χαρὰ ἀνεκλάλητος & ſimilia, quæ fidelibus paſſim tribuuntur, Quo pacto enim pacem habere poſſent apud Deum, vel gloriari in ipſo, vel exultare gaudio ineffabili & glorioſo; Qua ratione fiducia illa & plena certioratio, per quam ad thronum gratiæ μετὰ παρρησίας accedunt, in ipſis daretur, ſi perpetuo metu & dubitatione agitarentur; nec niſi conjecturalem & incertam opinationem gratiæ Dei poſſent conſequi? Ad ſpecialem revelationem hîc confugere, quaſi perſuaſio illa paucorum quorundam & ſupra communem fidelium ſortem evectorum privilegium fuerit, non verò omnium; Eſt vim Spiritus & naturam veræ fidei ignorare, quæ eadem effecta in omnibus, licèt in diſpari gradu producere debet, unde dotes illæ, non ut quibuſdam propriæ, ſed ut omnibus communes, proponuntur, quarum fundamenta & principia communia ſibi cum fidelibus aliis teſtatur Apoſtolus Rom. 8. 31. 32. 33. 34. nimirum, Dei electionem, vocationem, & juſtificationem, Chriſti mortem, reſurrectionem, & interceſſionem, &c.

XXXIX. Quamvis autem certitudinem illam haberi poſſfe credamus, non exiſtimamus tamen eam ſemper & ubique in actum exire, vel exire eodem gradu. Principium quidem iſtius certitudinis in fideli eſſe ſemper non dubitamus, ſed non pariter actum. Nam per incurſus tentationum graviſſimè concuſſa fides hunc effectum edere nequit: Ita ſi in grave aliquod peccatum prolapſus ſit fidelis, & in eo hæreat; tantùm abeſt ut pro tunc hunc actum elicere queat, ut potiùs ſuccedat actualis metus contrarii, & videatur nubes imò abyſſus interjecta inter Deum & hominem, quæ irradiationem Spiritus intercipit, & ſenſum gratiæ tollit. Hinc triſtes illæ fidelium querelæ, ut Pauli, Miſer ego, quis me liberabit ab hoc corpore mortis? Rom. 7. 23.¹⁰¹ & Davidis qui queritur dextram Excelſi eſſe mutatam, Pſalm. 77. 11.¹⁰² Id verò præſertim in graviioribus ſceleribus contingit, dum enim in iis volutatur peccator, Spiritu auferente divinæ conſolationis lumen, actualis iſta perſuaſio videtur planè tolli, ſolatium omne ſpirituale intercludi, & divini divini vultûs lumen abſcondi; maximè ſi ſurgant altiùs tentationum fluctus, & conſcientiam onere ſuo preſſam etiara vulnerent ignita Diaboli tela; tunc enim non modò ſuavis hæc perſuaſio exulat, ſed contraria prorfus videtur ſuccedere, quâ fideles turbati Deum ut iratum ſibi apprehendunt, & ad ipſas Orci portas delati ſibi videntur, hinc illa Davidis Pſal. 31. 31. 32.¹⁰³ dixi in exceſſu mentis meæ, projectus ſum à facie oculorum tuorum, &c. Ut ergo perſuaſio illa in actum exire queat, neceſſariò in fideli adeſſfe debet ſanctitatis ſtudium, & uſus mediorum omnium à Deo decretorum ad ſalutem conſequendam; Quia in illa tantùm via ambulantibus, & media inſtituta ſequentibus, promiſſiones ſuas dedit; ibi ſunt γνωρίσματα & argumenta indubitata electionis & juſtificationis. Unde Apoſtolus non modò pronunciat nullam eſſe condemnationem iis, qui ſunt in Chriſto, ſed ut verus eorum character deſignetur, addit, qui non ambulant ſecundùm carnem, ſed ſecundùm Spiritum, quô pertinent etiam illa 1. Joan. cap. 2. ℣. 5.¹⁰⁴ Ex eo cognofcimus, quod ipſum novimus, ſi mandata ejus ſervamus. Hinc patet ſine ſanctificationis ſtudio nullam dari poſſfe actualem vel de gratia vel de gloria perſuaſionem: Tantùm abeſt ut verus hujuſce fiduciæ actus poſſit ſtare cum actuali & directo peccandi propoſito, quod profani vellent, ſecuritati & licentiæ vela temerè laxando.

XL. Hinc etiam non obſcurè colligitur, Perſuaſionem iſtam non ſemper eodem gradu eodemque tenore in fidelibus omnibus, imò & in eodem fideli in actum exire; Nam cum ſanctificationem ſemper comitem habeat, imò ex ea quodammodo oriatur & in ea fundetur, pro minore vel majore menſura ſanctificationis, major vel minor eſſe debet, & vel creſcere, vel minui. Hinc modò ſentitur fortis & vivida, modò tenuis & languida, prout vel fides & pietas in nobis vel augentur vel debilitantur & languent, vel prout tentationum fluctus hanc fidei ancoram plus vel minus impetunt. Ut hîc imprimis diſtinguendus veniat duplex fidelis ſtatus, Vel Tentationis & luctæ, Vel Victoriæ & Triumphi. Prior in quo pugnat & manus cum hoſte conferit; Poſterior quo eluctatur ex Tentatione, & de hoſte victo triumphat; Nam in illo fidelis timet & percellitur, In iſto confidit & roboratur; In illo David mœſtus exclamat: Deus mi Deus mi, quare me dereliquiſti? & projectus ſum à facie tua. In iſto Idem lætus & de exitu ſecurus triumphat: Poſui Dominum ante oculos, Quia eſt à dextris meis ideo non movebor. Ideo cor gaviſum eſt, & gloria mea exultat Pſ. 16. 8. 9.¹⁰⁵ In illo Paulus queritur ſe carnalem & venundatum eſſe ſub peccato; In iſto ſe Victorem agnoſcit, & Deo liberatori ſuo gratias agit Rom. 7. 24. 25.¹⁰⁶ 1. Cor. 15. 55. 57.¹⁰⁷ Non ergo ii ſumus, ut Adverſarii perperam nobis affingunt, qui velimus perſuaſioinem iſtam eum habere certitudinis gradum, qui omnem contrarii formidinem perpetuò excludat, ſed qui eam tandem ſuperet & vincat. Nam licèt ad tempus actus iſte poſſit in fidelibus intercipi, & ſenſus tum electionis præteritæ tum gloriæ futuræ ſopiri, non poteſt tamen penitùs vel amitti vel extingui, ita ut ad ſemper ab iis auferatur; Eluctatur enim tandem certò ex illa tentationum abyſſo anima fidelis ex Dei eligentis & erigentis gratiâ, & gaudium ſalutis amiſſum reſtitui ſibi petit, & de reſtituto lætatur, ut exultent oſſa ante contrita Pſ. 51. 10. 14.¹⁰⁸ Sic fidelis procellis & tempeſtate jactatus ſuaviùs in portu ſalutis quietem guſtat & percipit, & confirmatior ac lætior à tentatione redit. Unde concludimus, etſi cognitio illa & perſuaſio non ſemper poſſit eſſe in omnibus, neminem tamen verum fidelem eſſe, qui illius ſenſu tandem, vel citiùs, vel tardiùs, non perfundatur ad Dei gloriam & proprium ſolatium.

XLI. Hoc ergo ſemel poſito, inquirendum ſupereſt, Unde cognitio illa haberi queat, Quod eò difficilius videtur, quòd cùm Liber iſte vitæ penes Deum clauſus maneat & obſignatus 2. Timot. 2. 19. nec plenè aperiendus ſit ante ultimum diem Apoc. 20. 12. non videtur facilè dici poſſfe, quâ ratione in ejus cognitionem devenire poſſimus; Quid enim, an cœlos ipſos conſcendere neceſſfe erit, ut Librum iſtum evolvamus, & nomina noſtra illi inſcripta legamus? An ſcrutanda nobis erunt Dei arcana, quæ Deus ſibi ſoli ſervavit, Deut. 29. & quæ venerabundos ſubmiſſè admirari decet, non curiosâ & ſacrilegâ temeritate rimari? An poſtulanda vel expectanda erit cælitus extraordinaria quædam revelatio, quæ hoc myſterium nobis pandat, quæque de Electione noſtra certos nos & ſecuros reddat? Fruſtrà ſanè eſſemus, ſi tale quid vel cogitare vellemus, vel aggredi. Quis enim novit mentem Domini, aut quis fuit ei à conſiliis? nonne inſcrutabilia ſunt ejus judicia & imperveſtigabiles viæ? Ut ad oram iſtius abyſſi exclamare debeamus cum Paulo, ὢ βάθος πλούτου καὶ σοφίας καὶ γνώσεως τοῦ θεοῦ Rom. 11. 33. 34.¹⁰⁹ nota ſunt illi ab ævo opera ſua Act. 15. 18. quia ea videt & legit in decreto, ſed quis mortalium hanc ſibi notitiam arrogare præſumat, quam ſoli ſibi ſervavit? Novit ille qui ſui ſint 2. Tim. 2. 19. ſed quis præter Deum, niſi ipſo revelante eò aſſurgere valeat?

XLII. Hoc tamen non obſtat, quominus dicamus cognitionem illam haberi poſſfe, non quidem à priori & antecedenter, ſed à poſteriori & conſequenter, Non in cauſas Electionis inquirendo, quod impium, ſed in effecta & ſigna animadvertendo, quod conceſſum; Non in cœlum aſſurgendo, ſed in nos deſcendendo; Non Librum vitæ evolvendo, qui omnes præter Deum ſolum latet, ſed Librum Evangelii, cum Libro conſcientiæ legendo, qui cuivis fidelium ſeriò attendenti patent; Non mentis divinæ ſacrarium temerando; ſed regenerationem cordis ſedulò obſervando: Nimirum ut in negotio ſalutis diximus nolle Deum bona ſua nobis eſſe ignota, ideo non vult præcipuum omnium bonorum fundamentum, à quo ſolatium omne noſtrum pendet, electionem ſcilicet, nos latere. Hinc fit ut quemadmodum Pater vicem ſuſtinet ſummi Judicis, pro tribunali ſententiam abſolutoriam de nobis ferentis. Filius Vadis & Sponſoris, qui pro nobis ſatisfacit; Ita Spiritus Sanctus ſit velut Cancellarius cæleſtis, ſi fas ita loqui, qui in nobis Electionis & Juſtificationis apographum exſcribit & inſinuat; Adeò ut conſcientia ſit inſtar ſpeculi vel cœli cujuſdam, in quo exarata videmus & deſcripta legere poſſumus, quæcunque à Patre in noſtri gratiam decreta ſunt; Non ſecus ac in conſcientia impiorum ſcribitur Legis ſententia terribilis, quæ eos accuſat & damnat. Sic optimè libri iſti duo ſibi invicem reſpondent Liber Vitæ, & Liber Conſcientiæ. In illo ſententia abſolutoria ſcribitur per decretum; In iſto eadem exfcribitur per Spiritûs Sancti impreſſionem.

XLIII. Si verò quæritur ulteriùs, Quomodo Spiritus Sanctus apographum illud in cordibus noſtris exfcribat? ℟. duplici ſcripturâ uti, alterâ quâ remiſſionem peccatorum obſignet, alterâ quâ renovationem cordis imprimat: Cum enim fœdus gratiæ, quod ex Libro Vitæ pendet duabus partibus abſolvatur, promiſſione beneficii à parte Dei, & ſtipulatione officii à parte noſtri; Ut Deus non recordetur peccatorum noſtrorum ampliùs, & Legem inſcribat in cordibus noſtris Jer. 31. Ad utrumque duplici operatione Spiritûs opus fuit, 1. Conſolatione, 2. Sanctificatione, quâ & promiſſionem gratiæ in nobis obſignaret, & Legem ſcribendo in nobis, fidelitatem obedientiæ nobis ingeneraret. Hinc vocatur Spiritus gratiæ & precum Zach. 12. 10.¹¹⁰ gratiæ à parte Dei, quia eam obſignat, precum à parte noſtri, quia ad eas nos excitat; & Rom. 8. 15. 16.¹¹¹ Idem Spiritus, qui teſtatur nos eſſe filios Dei, per promiſſionum divinarum applicationem in cor noſtrum deſcendendo, facit ut clamemus Abba Pater, aſcendendo ad Deum per gemitus ineffabiles: Sed eò præcipuè reſpicit eximius locus Pauli 2. Tim. 2. 19.¹¹² ubi dicit fundamentum Dei, quod electionem neceſſariò includit, duplici veluti ſigillo munitum & obſignatum eſſe, inde à parte Dei amore & cuſtodia ejus, quia Deus novit qui ſui ſunt, hinc verò ſtudio pietatis & ſanctificationis à parte noſtri, Recedat ab iniquitate qui invocat nomen Chriſti, Iſtis enim duobus argumentis & characteribus Spiritus Sanctus in nobis electionis noſtræ certitudinem imprimit; Tum nos ſolando recordatione amoris & benevolentiæ Dei paternæ, quæ nunquam nos deſerit; Tum nos ſanctificando per receſſum ab iniquitate & pietatis ſtudium: Ubicunque enim adeſt, tum ſenſus amoris divini, & pax & gaudium inde effloreſcens, tum bonorum operum ſtudium; ibi indubitata electionis & juſtificationis occurrunt γνωρίσματα; Nihil enim tale in reprobo unquam eſſe poteſt. Atque eò reſpicit quod Apoc. 13. 8.¹¹³ omnes incolæ terræ dicuntur adoraturi beſtiam, præter inſcriptos in Libro Vitæ, quod argumento eſt, tales non conſenſuros in hoc peccatum, & ſanctâ hac apoſtaſiâ, vitæque puræ & intaminatæ ſtudio tanquam indubitato teſtimonio agnoſcendos.

XLIV. Huc facit quod Petrus cap. 1. 2. ℣. 10.¹¹⁴ jubet fideles Vocationem & Electionem ſuam firmare, ſcilicet per bona opera, non reſpectu ſui & à parte rei, ſiquidem utraque ἀμεταμέλητος eſt, & immutabilis; ſed ratione ſenſûs & à parte noſtri. Mirum enim quantum bona opera ad id conferunt, ſive ut effecta, quæ cauſam arguunt, ſive ut fructus, qui arborem indicant, ſive ut ſigilla & characteres, qui imaginem Patris cæleſtis, à quo vocamur, exprimunt, ſive ut media, quæ ad ſalutem, ad quam deſtinamur, infallibiliter nos ducunt. Quatuor enim hiſce modis bona opera hanc certitudinem confirmare poſſunt, vel ut Electionis effecta, quia ab ea pendent & ordinantur, Act. 13. 48. Rom. 8. 30. Eph. 1. 4. 1. Pet. 1. 1. vel ut Vocationis ſigilla, quibus ea in nobis obſignatur 2. Cor. 1. 21. 22. 1. Pet. 1. 15. & 2. 9. vel ut fidei & Juſtificationis fructus, qui ex ea oriuntur, Rom. 5. 1. Gal. 5. 6. Rom. 6. 1. 2. vel ut ſalutis media, quæ ad eam tendunt Eph. 2. 10. Matt. 5. 8. Heb. 12. 14. Nam ſi effectum cauſam ſuam neceſſariò prodit, & fructus arborem, ſi medium cum fine eſt connexum, & character prototypi ſui refert imaginem, Quis dubitare queat, ſi hæc in ſe ipſo verè deprehendat fidelis, quin & ſe jam electum, vocatum & juſtificatum fuiſſfe, & tandem certiſſimè ſalvandum colligat?

XLV. Sed nullum certius & magis indubitatum poteſt eſſe iſtius veritatis argumentum & τεκμήριον, quàm ipſa conformitas & ſimilitudo, quæ nobis cum Deo intercedit. Nam cùm Electio & Vocatio non aliò tendant, quàm ad noſtri cum Deo communionem, & ex ea ſimilitudinem & transformationem 1. Joan. 3. 2. Col. 3. 4. 2. Cor. 1. 2. 18. Pſ. 17. 15. non aliunde clariùs utraque poterit demonſtrari, quàm ſi conformitatis iſtius radios & characteres in nobis deprehendere valeamus, ut id ipſum erga Deum præſtemus, quod Deus erga nos. Sic ergo ſcire cupis, An Deus te elegerit ab æterno? Reſpice An tu in tempore Deum ſeriò eligas in Deum tuum, ut deinceps ſolus ille ſit hæreditas, pars tua & ſummum bonum, quotquot enim eligit Deus in ſuos, illi viciſſim Deum eligunt, & illi conſtanter adhærent. Vis noſſfe, An te vocaverit? Attende, an illum ex animo invoces; nam voci divinæ, quæ te ut filium vocat; vocem humanam reſpondere neceſſfe eſt, quæ ad illum ut Patrem confugiat Rom. 8. 15.¹¹⁵ Hoſe. 2. 20.¹¹⁶ Quæris, An Deus te præcognoverit & dilexerit in conſilio? Vide an eum cognoſcas & diligas in animo; Amor enim amorem parit, & flamma flammam accendit 1. Joan. 4. 10. 11.¹¹⁷ Petis an miſericordiam ſis conſecutus & remiſſionem peccatorum? Inquire an ipſe miſericordiæ viſceribus ſis indutus, & aliis condonare paratus ſis, quicquid in te peccaverint; nam ſi characterem iſtius virtutis poſſides, & ipſum effectum conſecutum te eſſe certò ſtatuere debes Col. 3. 10.¹¹⁸ Uno verbo ſi vis certò cognoſcere, an nomen tuum in Libro Vitæ ſcriptum ſit; Expende an nomen Dei & Lex ejus in corde tuo ſit inſculpta ad eum colendum & amandum; hæc enim talia ſunt, ut ſe neceſſariò comitentur, nec à ſe invicem divelli unquam poſſint aut debeant.

XLVI. Tantùm abeſt ergo, ut hæc certitudo ſecuritatis ſit mater, vel obſtetrix licentiæ, quod falſiſſimè nobis opponunt Adverſarii; Ut nullum fortius dari poſſit ad pietatem & ſanctimoniam incentivum, quàm ſenſus vividus amoris Dei, & eorum quæ nobis gratificatus eſt; Quando ſeriò reputat anima fidelis, non eſſe divellenda, quæ Deus conjunxit, promiſſa & præcepta, beneficia Dei & officia noſtra, finem & uſum mediorum ad eum; nec ullum dari locum illis niſi cum iſtis. Quiſquis itaque ſecuritati vela laxat vel licentiæ, qui dividit conjungenda, & conjungit dividenda, in eo fiducia nulla veræ gratiæ locum habere poteſt, ſed ſenſus iræ & maledictionis, quæ manet impios & impœnitentes. Qui verò hanc ſpem & perſuaſionem habent, non poſſunt, ſi ſunt verè quod præ ſe ferunt, non ſe ipſos ſedulò purificare 1. Jo. 3. 3. operari ſalutem ſuam cum timore & tremore Phil. 2. 13. ambulare in via bonorum operum Eph. 2. 10. vigilare, orare, pugnare & eſſe fideles uſque ad mortem Eph. 6. Apoc. 2. 10. ut qui ſciant talia opera eſſe effecta electionis, & media ſalutis, ſine quibus nec illa cognoſci, nec iſta unquam obtineri poterit.

XLVII. Cùm ergo certum ſit, ſolis & omnibus fidelibus hoc beneficium reſervari, nec Agnum pro ſuis quemquam agniturum, quorum in librum ſuum nomina non retulerit, ut ex conſcriptis neminem excludet; nam ut nihil inquinatum intrabit in Civitatem, ſed ii tantùm qui ſcripti fuerint in Libro Vitæ Agni Apocal. 21. 27.¹¹⁹ Ita ſi quis non inventus fuerit ſcriptus, dejiciendus eſt in ſtagnum ignis Apoc. 20. 21.¹²⁰ Maximi noſtræ refert hunc Librum Agni ſæpe conſulere, ne quos conſcriptos putamus ad ſacram hanc militiam, proſcriptos tandem magno noſtro damno experiamur. Nam ut refert Nehemias cap. 7. 64.¹²¹ eos tantùm ad ſacerdotium admiſſos fuiſſfe; qui genus & familiam in tabulis publicis demonſtrare potuerunt. Ita nulli ad vitam & regale ſacerdotium admitti poterunt, quorum nomina non ſcripta fuerint in Catalogo Jeroſolymæ cæleſtis. Si verò ſemel in eum cenſum relati fuerint, fieri nequit ut inde moveantur, quicquid tandem adversùs eos diabolus & mundus moliantur; Tales enim profitetur Deus ipſe ex nomine noviſſfe, & habere ſub ſignaculo: Iſti ut columnæ in domo Dei immoti perſtant in ejus conſpectu; Inter equos, tubas, phialas, tonitrua, & terræ motus nunquam ſtatione dejiciuntur; Non datur ad vindictam accinctis terram vel mare lædere, priuſquàm iſti ad certam ſalutem obſignentur Apocal. 7. 3. Gaudeamus ergo & exultemus, quòd nomina noſtra ſcripta ſunt in cœlis: Sed ne nos inani & ementitæ fidei profeſſione decipiamus, ſtudeamus electionem & vocationem noſtram in dies confirmare bonis operibus, ut ita magis magiſque proficientes in fide & pietate, hoc ſignaculo gratiam Dei in nobis obſignemus, & tandem, quum Libri aperientur in ultimo illo & deoretorio die, inveniamur ſcripti in Libro Vitæ Agni, ut cum eo vitam, quam proprio ſanguine acquiſivit, in æternum poſſideamus. Amen.

---

---

DISPUTATIO THEOLOGICA DE SCRIPTURÆ SACRÆ Authoritate adversùs Pontificios.

PARS PRIOR. Reſpondente MICHAELE TURRETTINO Genevenſi.

I. MIRUM equidem videri hoc debet, & meritò dolendum, quòd cùm ex Scripturis olim diſputaretur; Jam eò res redierit ut de Scripturis ipſis, quarum tamen apud Chriſtianos ſacroſancta debuit eſſe Majeſtas, diſputetur. Hic ſcilicet fuit Pontificiorum aſtus, qui dum in Scriptura ſatis præſidii non inveniunt, ad Exceptiones contra Scripturam ſeſe receperunt, & ut plauſibiliori cum prætextu ejus Tribunal declinarent, & ad Eccleſiam, hoc eſt Doctores ſuos ac Pontificem, provocarent, ipſique in cauſâ ſuâ Teſtes & Judices ſederent, αὐθεντίαν ejus & dignitatem, ſi non penitùs evertere, mirum in modum ſaltem concutere & labefactare ſunt conati. Atque hinc factum, ut quamvis Controverſiæ...

---

1. Quotuplex Liber Deo tribuatur. ↩

2. Librorum Dei ſæpe Scriptura meminit. ↩

3. Libri externi Dei varii. 1. Liber mundi. ↩

4. Rom. 1. 19. 20. ↩

5. Iſa. 34. 4. Apoc. 6. 14. ↩

6. Pf. 19. If. 28. 13. ↩

7. 1. Liber Scripturæ.

   ↩

8. Exo. 32. 16. ↩

9. 1. Liber Conſcientiæ.

   ↩

10. Rom. 2. 15. ↩

11. 1. Cor. 3. 4.

    ↩

12. Apoc. 3. 11. ↩

13. Libri interni Dei triplices. ↩

14. Liber internus Dei triplex. ↩

15. 1. Liber Providentiæ.

    ↩

16. Pf. 139. 16. ↩

17. Pf. 56. 9. ↩

18. 1. Liber Judicii.

    ↩

19. If. 65. 5. ↩

20. Mal. 3. 16. ↩

21. Dan. 7. 10. ↩

22. Apoc. 20. 12. ↩

23. 1. Cor. 4. 5.

    ↩

24. Dan. 12. 1. ↩

25. Luc. 10. 20. ↩

26. Apoo. 13. 8. & 17. 8. & 21. 27. ↩

27. Apoc. 13. 8. ↩

28. Apoc. 17. 8. ↩

29. Apoc. 21. 27. ↩

30. Phil. 4. 3. ↩

31. Apoc. 20. 15. ↩

32. Apoc. 22. 29. ↩

33. Cur liber Deo tribuatur. ↩

34. Iſ. 49. 16. ↩

35. Exo. 30. 12. ↩

36. Nehe. 7. 5. ↩

37. Matt. 1. 1. ↩

38. Ezech. 13. 9. ↩

39. Pſ. 87. 5. 6. ↩

40. Apoc. 22. 19. ↩

41. Heb. 12. 23. ↩

42. Apoc. 5. 10. ↩

43. 1. Tim. 4. 8.

    ↩

44. 1. Pet. 2. 5. 9.

    ↩

45. An aliquis ex libro vitæ deleri poſſit? ↩

46. Exo. 32. 32. ↩

47. Apoc. 22. 19. ↩

48. Neminem poſſe ex libro vitæ deleri probatur. ↩

49. 1. à Decretorum Dei immutabilitate.

    ↩

50. Jac. 1. 17. ↩

51. Iſ. 46. 10. ↩

52. Rom. 9. 19. ↩

53. 1. Tim. 2. 19.

    ↩

54. Heb. 6. 17. 18. ↩

55. Rom. 9. 11. ↩

56. Rom. 11. 32. ↩

57. 1. à Fœderis gratiæ æternitate.

    ↩

58. Jer. 32. 38. 40. Hoſ. 2. 19. 20. ↩

59. 1. à gratiarum divinarum connexione.

    ↩

60. Rom. 8. 29. 30. ↩

61. Rom. 11. 7. ↩

62. Luc. 10. 20. ↩

63. Heb. 12. 28. ↩

64. Jer. 17. 13. ↩

65. Apoc. 21. 27. ↩

66. Luc. 4. 26. ↩

67. Luc. 4. 27. ↩

68. Gal. 1. 7. ↩

69. Marc. 13. 32. ↩

70. Joan. 17. 12. Gal. 2. 16. ↩

71. Apoc. 3. 5. ↩

72. Exo. 32. 32. ↩

73. Num. 11. 15. ↩

74. 1. Sam. 18.

    ↩

75. Matt. 26. ↩

76. Rom. 9. 2. ↩

77. Luc. 19. 41. ↩

78. Luc. 19. 41. ↩

79. Exo. 32. 33. ↩

80. Pſ. 69. 29. ↩

81. Act. 1. 20. ↩

82. Rom. 11. 8. 9. ↩

83. Matt. 9. 12. ↩

84. Luc. 18. 9. ↩

85. Matt. 13. 12. ↩

86. Luc. 8. 18. ↩

87. Jo. 15. 2. ↩

88. Apoc. 22. 19. ↩

89. An & unde conſtare poſſit nos eſſe in libro vitæ inſcriptos? ↩

90. Apoc. 5. 5. ↩

91. 1. Cor. 2. 12.

    ↩

92. Rom. 8. 16. ↩

93. 1. Jo. 5. 13.

    ↩

94. 1. Tim. 1. 12.

    ↩

95. Joan. 6. 59. ↩

96. 1. Joan. 2. 5.

    ↩

97. Apoc. 2. 17. ↩

98. Iſ. 56. 5. ↩

99. 1. Jo. 3. 1.

    ↩

100. Apoc. 22. 45. & 3. 12. ↩

101. Rom. 7. 23. ↩

102. Pſ. 77. 11. ↩

103. Pſ. 31. 31. 32. ↩

104. 1. Joan. 2. 5.

     ↩

105. Pſ. 16. 8. 9. ↩

106. Rom. 7. 24. 25. ↩

107. 1. Cor. 15. 55. 57.

     ↩

108. Pſ. 51. 10. 14. ↩

109. Rom. 11. 33. 34. ↩

110. Zach. 12. 10. ↩

111. Rom. 8. 15. 16. ↩

112. 1. Tim. 2. 19.

     ↩

113. Apo. 13. 8. ↩

114. 1. Pet. 2. 10.

     ↩

115. Rom. 8. 15. ↩

116. Hoſ. 2. 20. ↩

117. 1. Jo. 4. 10. 11.

     ↩

118. Col. 3. 10. ↩

119. Apo. 21. 27. ↩

120. Apoc. 20. 21. ↩

121. Neh. 7. 64. ↩